قیمت‌گذاری به نام فقرا به کام ثروتمندان

قیمت‌گذاری به نام فقرا به کام ثروتمندان

قیمت‌گذاری دستوری صرف‌نظر از زیان‌هایی که برای مردم و تولیدکننده‌ها دارد منجر به رشد تورم و کاهش سرمایه‌گذاری خارجی در ایران شده و در بخش انرژی منجر به توزیع یارانه بین ثروتمندان شده است.

روزنامه همشهری: نتایج یک طرح تحقیقاتی نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری دستوری به غیر از آنکه به‌شدت به زیان مردم و تولیدکننده‌هاست آثار تورمی نیز دارد و در عین حال منجر به کاهش حجم سرمایه‌گذاری خارجی در ایران شده است. این بررسی‌ها همچنین نشان می‌دهد که منافع قیمت‌گذاری دستوری در بخش انرژی از جیب فقرا به ثروتمندان می‌رسد.

یکی از مهم‌ترین موضوعات در بحث جراحی اقتصادی در ایران تعیین تکلیف نظام قیمت‌گذاری دستوری است که ساختار اقتصاد ایران را مانند یک کلاف سردرگم چنان تحت‌تاثیر قرار داده است که حل آن به یک موضوع بسیار پیچیده تبدیل شده است. درچنین شرایطی تقریبا اغلب پژوهش‌های اقتصادی نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری دستوری که اجرای آن از دهه 50شروع شده مخالف اصول علم اقتصاد است و ساختار تولید و تورم را در ایران به‌شدت تحت‌تاثیر قرار داده است. تازه‌ترین بررسی‌ها نیز نتایج پژوهش‌های قبلی را تایید کرده و نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری دستوری که این روز‌ها به بحث رایج اقتصادی تبدیل شده آثار زیانباری برای اقتصاد ایران دارد.

آثار تورمی قیمت‌گذاری دستوری

نتایج یک طرح تحقیقاتی انجام‌شده توسط یک شرکت مشاور سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری دستوری در طول 5دهه گذشته از یک طرف منجر به زیان مردم و شرکت‌ها شده و از طرف دیگر آثار تورمی در پی داشته است.
طبق بررسی‌های این طرح تحقیقاتی، مصرف‌کننده به‌خاطر پایین‌تر بودن نرخ دستوری نسبت به نرخ بازار مجبور است همیشه در صف تقاضای محصول باشد و تولیدکننده نیز مجبور است محصول تولیدی خود را پایین‌تر از قیمتی که بازار برای آن تعیین می‌کند بفروشد و این موضوع باعث می‌شود مطلوبیت تولیدکننده که همان سود بنگاه است کاهش یابد.

کاهش سود تولیدکننده باعث می‌شود بنگاه‌های اقتصادی نتوانند هزینه استهلاک ماشین‌آلات و همینطور تعمیرات یا جایگزینی دستگاه‌های فرسوده را تامین کنند؛ در نتیجه رفته‌رفته ماشین‌آلات به‌کار گرفته شده در بخش تولید فرسوده می‌شوند و بهره‌وری و همچنین تولید، کاهش پیدا خواهد کرد. موضوعی که به‌نظر می‌رسد اکنون در میان شرکت‌های ایرانی بسیار رایج است و باعث شده که صنایع ایران به‌شدت مستهلک و فرسوده شوند. طبق نظریه مقداری پول، افزایش نقدینگی و کاهش مقدار تولید در جامعه نتیجه‌ای جز افزایش قیمت‌ها و تورم نخواهد داشت. در واقع مردم یا مصرف‌کنندگان باید همزمان هم کاهش عرضه محصولات و صف‌های تقاضا و هم تورم را تحمل کنند.

کاهش سرمایه‌گذاری خارجی

آثار تورمی قیمت‌گذاری دستوری فقط یک بخش از ماجراست. نتایج بررسی‌های انجام شده در کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل نشان می‌دهد وقتی قیمت‌ها مطابق با مکانیسم بازار و براساس عرضه و تقاضا کشف نشود پیش‌بینی سود پروژه‌های تولیدی بنگاه‌های اقتصادی دشوار و حتی محال می‌شود. این به‌معنای آن است که نمی‌توان به‌طور دقیق برآورد کرد که سود بنگاه‌های اقتصادی برای سال بعد چقدر خواهد بود و محاسبات انجام شده عمدتا با خطا مواجه می‌شود.

به همین دلیل وقتی تحلیلگران و مدیران شرکت‌های سرمایه‌گذاری نتوانند به قیمت‌های تعیین شده براساس شرایط عرضه و تقاضایی که برای سال‌های آینده یک منطقه یا کشور تخمین می‌زنند اتکا کنند، در آن بخش سرمایه‌گذاری نخواهند کرد.این به‌معنای آن است که قیمت‌گذاری دستوری در هر کشوری منجر به کاهش سرمایه‌گذاری خارجی و حتی کاهش امنیت سرمایه‌گذاری در آن کشور می‌شود چرا که هر نوع سرمایه‌گذاری مطابق با قیمت‌گذاری دستوری برای خارجی‌ها غیرمنطقی است. نمودار‌های مربوط به سرمایه‌گذاری خارجی در ایران نیز نشان می‌دهد که حجم سرمایه‌گذاری خارجی در ایران هر سال در حال کاهش است و اکنون به پایین‌ترین سطح در 10سال گذشته رسیده است.

اگرچه بخشی از دلایل کاهش سرمایه‌گذاری خارجی در ایران مربوط به اعمال تحریم‌های یکجانبه علیه ایران است اما نکته حايز اهمیت این است که ایران حتی در دوره‌هایی که با تحریم نیز مواجه نبوده، نتوانسته است سرمایه‌گذاران خارجی را برای حضور در ایران ترغیب کند.

طبق آمار‌های موجود، ایران با مساحت 1.6میلیون کیلومترمربع و 85میلیون نفر جمعیت در سال 2020میلادی فقط توانسته است 300میلیون دلار بیشتر از بحرین با مساحت 750کیلومترمربع و جمعیت 1.6میلیون نفری سرمایه‌گذار خارجی جذب کند. حجم سرمایه‌گذاری اغلب کشور‌های منطقه ازجمله عمان، پاکستان، بنگلادش، عربستان و ترکیه از ایران بیشتر است.

حتی حجم سرمایه‌گذاری خارجی کشور لبنان که با مشکلات بزرگ اقتصادی دست به گریبان است از ایران بیشتر است و حجم سرمایه‌گذاری خارجی کشور کوچک امارات 15.5برابر ایران است.
طبق این آمارها طی 10سال گذشته حجم‌ سرمایه‌گذاری خارجی در ایران سال به سال کاهش یافته و اکنون به محدوده 1.3میلیارد دلار رسیده است. همه اینها در حالی است که به زعم اقتصاددانان، ایران به‌دلیل مشکلات اقتصادی به‌شدت به افزایش سرمایه‌گذاری خارجی نیاز دارد.

قیمت‌گذاری دستوری به نفع چه‌کسی است؟

در شرایطی که طبق تعاریف اقتصادی مشخص است که اجرای نظام قیمت‌گذاری دستوری در اقتصاد نه به نفع مردم است و نه به نفع شرکت‌ها این پرسش مطرح می‌شود که چرا سیاست سرکوب قیمت‌ها بیش از نیم قرن است که در ایران اجرا می‌شود؟

اقتصاددانان بر این باورند که نفع قیمت‌گذاری دستوری؛ عمدتا به واسطه‌ها یا دلالان کلان می‌رسد به همین دلیل هر زمان که بحث قیمت‌گذاری دستوری مطرح می‌شود ذینفعان اصلی با حذف قیمت‌گذاری دستوری مخالفت می‌کنند، چراکه تفاوت قیمت بازار و دستوری نصیب واسطه‌ها می‌شود و با حذف قیمت‌گذاری دستوری سود دلالان کسر می‌شود. بخش دیگری از منافع قیمت‌گذاری کلان در ابعاد کلان به‌ویژه در حوزه سوخت نصیب ثروتمندان می‌شود. در واقع از طریق قیمت‌گذاری دستوری به‌ویژه در بخش حامل‌های انرژی یک یارانه پنهان از جیب فقرا بین ثروتمندان توزیع می‌شود.

به‌طور مثال درصورتی که تصور کنیم کل نفت و گاز ایران متعلق به یک شرکت واحد است و 100درصد سهام این شرکت متعلق به جمعیت ایران است باید این سود به‌صورت مساوی در قالب دارایی‌های ملی بین مردم ایران تقسیم شود.
بر این اساس سهم هر ایرانی از سود تقسیمی این شرکت در شرایطی که تصور کنیم تمام نفت و گاز ایران به قیمت‌های جهانی به فروش برسد سالانه حدود 900دلار خواهد بود.

این در حالی است که در شرایط فعلی سهم یک خانواده 4نفره با 2خودروی پر مصرف و ساکن در یک خانه 200متری از دارایی‌های ملی چند ده برابر سهم یک خانواده 4نفره بدون خودروی ساکن در خانه‌ای 65متری است.
اگرچه در بسیاری از کشور‌های جهان دولت‌ها هزینه‌هایی را به‌صورت مستقیم یعنی به‌عنوان سوبسید سوخت و هزینه‌هایی را به‌صورت غیرمستقیم بر اثر مصرف سوخت‌های فسیلی متحمل می‌شوند اما این میزان در جهان به‌طور میانگین در حدود 5تا 6درصد از تولید ناخالص ملی است درحالی‌که اگر فرض کنیم میزان تولید ناخالص داخلی ایران 400میلیارد دلار است این میزان حدود 9درصد تولید ناخالص داخلی است که تفاوت معناداری با جهان دارد.

آثار قیمت‌گذاری بر صنایع

آثار قیمت‌گذاری دستوری به قدری وسیع است که صرفا به یک یا دو بخش ختم نمی‌شود و زیان‌های آن کل گستره اقتصاد را در بر گرفته است. نتایج تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که قیمت‌گذاری دستوری مشکلات بزرگی را برای همه صنایع به‌وجود آورده است؛ به‌طور مثال تعیین نرخ‌های پایین و افزایش مطالبات دولت به نیروگاه‌ها و شرکت‌های تولید‌کننده گاز منجر به افزایش زیان این شرکت‌ها شده و باعث شده روند سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه‌های جدید و تولید گاز به‌شدت کاهش یابد به‌طوری که به‌دلیل کاهش شدید سرمایه‌گذاری برای تولید گاز، تراز کشور از امسال منفی خواهد شد و تا سال 1404ادامه خواهد داشت و طبق برآورد شورای‌عالی انرژی برای اینکه میزان تولید گاز از میادین جدید افزایش یابد تا کفاف مصرف را بدهد باید 50میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید انجام شود. با این حال به‌دلیل مصرف شدید گاز در ایران به‌دلیل نرخ‌های پایین، تراز گاز کشور دوباره در سال 1420منفی خواهد شد و مصرف گاز به اندازه 111میلیون مترمکعب در روز از تولید پیشی خواهد گرفت.

هم‌اکنون سرانه مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی در سطح دنیا حدود 150مترمکعب، در آمریکا حدود 400مترمکعب و در ایران حدود 1200مترمکعب است. همچنین قیمت‌گذاری دستوری در بخش سیمان و خودرو آثار مالی زیانباری برای این صنایع داشته است. استدلال دولت این است که با افزایش قیمت سیمان هزینه ساخت خانه افزایش می‌یابد درحالی‌که آمار‌ها نشان می‌دهد هزینه سیمان به ازای هر مترمربع حدود 100هزار تومان است که در مقابل هزینه ساخت حدود 8میلیون تومان و یا قیمت تمام‌شده حدود 25میلیون تومان و یا نرخ فروش متوسط 30میلیون تومان به ازای هر مترمربع در تهران سهم بسیار ناچیزی است.در صنعت خودرو‌سازی‌ نیز قیمت‌گذاری دستوری باعث شده زیان شرکت‌های خودرو‌سازی‌ از مرز 82هزار میلیارد تومان عبور کند.

local_offerبرچسب‌ها:
کاهش 7 دلاری قیمت طلا/تورم آمریکا فعلا ادامه دارد

کاهش 7 دلاری قیمت طلا/تورم آمریکا فعلا ادامه دارد

قیمت طلا امروز در بازارهای جهانی به دلیل انتظار سرمایه گذاران برای انتشار گزارش شغلی آمریکا 7 دلار کاهش داشت.

FarsNews.ir/
توانستیم 3.5 تا 4.5درصد تورم را کاهش دهیم

توانستیم 3.5 تا 4.5درصد تورم را کاهش دهیم

ريیس سازمان برنامه و بودجه کشور گفت: با همه مضیقه‌ها دولت برای تامین بودجه به سراغ استقراض از بانک مرکزی نرفته است، آیینه عملکرد درست دولت کاهش 4/5 و 3/5 درصدی تورم نقطه‌ای در مهر و آبان است.

Bartarinha.ir/
پیش‌بینی اقتصاد ایران در پنج سال آینده

پیش‌بینی اقتصاد ایران در پنج سال آینده

واحد اطلاعات اکونومیست چشم‌انداز متغیرهای اقتصادی را تا پنج سال آینده به‌روز کرد که براین اساس در پایان 2026، نرخ ریال در برابر هر دلار به 297780 خواهد رسید، همچنین در نیمه نخست سال آینده میلادی به اح...

TejaratNews.com/
تورم آبان‌ماه کاهشی شد

تورم آبان‌ماه کاهشی شد

اعلام مرکز آمار ایران از کاهش هر سه شاخص تورم در آبان ماه و عقبگرد تورم سالانه به 44.4 درصد حکایت دارد.

Irinn.ir/

نرخ تورم در آبان به 44.4 درصد رسید/ افت 3.5 درصدی تورم نقطه به نقطه

تورم آبان‌ماه کاهشی شد

تورم آبان‌ماه کاهشی شد

تازه‌ترین گزارش مرکز آمار از وضعیت تورم حکایت از آن دارد که روند رشد این نرخ در آبان‌ماه متوقف و شاخص قیمت مصرف کننده در این دوره کاهشی شده است.

Bartarinha.ir/
گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس درباره ریشه تورم

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس درباره ریشه تورم

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی طی گزارشی به بررسی عملکرد مالی دولت در سال 99 پرداخت و اعلام کرد: برداشت‌های دولت از صندوق توسعه ملی باعث افزایش پایه پولی کشور شد.

Bartarinha.ir/
جزيیات نقشه راه دولت برای رونق تولید و کاهش تورم

جزيیات نقشه راه دولت برای رونق تولید و کاهش تورم

تسهیل در صدور مجوزهای کسب و کار، تامین مالی زنجیره‌ای تولید، افزایش پایه‌های مالیاتی و کاهش مالیات بر تولیدکنندگان، تامین مالی پروژه‌های پیشران، کنترل ترازنامه بانک‌ها، کنترل مخارج دولت و فروش اموال م...

FarsNews.ir/
تبعات مداخله دولت در قیمت‌ها / چرخه معیوب تورم و چاپ پول

تبعات مداخله دولت در قیمت‌ها / چرخه معیوب تورم و چاپ پول

در سال‌های گذشته، چهار تصمیم شاخص اقتصادی و اجتمای گرفته شده است که عمده آنچه امروز در کشور تجربه می‌کنیم تبعات آنها محسوب می‌شود. پویا ناظران، کارشناس اقتصادی به تحلیل یکی از آنها پرداخته است؛ مداخله...

TejaratNews.com/
نشریه هیل: تورم بی سابقه در دولت بایدن

نشریه هیل: تورم بی سابقه در دولت بایدن

نشریه هیل یکشنبه شب گزارش کرد که آمریکا با داشتن بزرگترین اقتصاد جهانی در شش ماه گذشته تورم بی سابقه‌ای را در دولت جو بایدن تجربه کرده است.

Irinn.ir/
رانت پنهان| بررسی ابعاد حذف ارز دولتی/ تورم آزاد سازی ارز کالاهای اساسی چقدر است؟

رانت پنهان| بررسی ابعاد حذف ارز دولتی/ تورم آزاد سازی ارز کالاهای ...

گزارش‌ها و تحلیل‌های کارشناسی درباره حذف ارز دولتی کالاهای اساسی به بررسی میزان تورم مستقیم و غیرمستقیم و در طرف مقابل افزایش پایه پولی در صورت استقراض برای تامین ارز این کالاها پرداخته است.

FarsNews.ir/
ریشه تورم را باید با کنترل کسری بودجه درمان کرد/ قیمت‌گذاری دستوری دلار فایده ندارد

ریشه تورم را باید با کنترل کسری بودجه درمان کرد/ قیمت‌گذاری دستوری...

مدیر عامل فرابورس ایران گفت: به جای اینکه قیمت دلار را دستوری تعیین کنیم، باید به ریشه آن یعنی تورم توجه کرد. برای تورم نیز باید ریال را کنترل کرد و برای کنترل ریال هم لازم است ریشه آن را پیدا کرد که ...

FarsNews.ir/
تورم تهران به 41.2درصد رسید

تورم تهران به 41.2درصد رسید

معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران از نرخ تورم سالانه 41.2 درصدی در مهرماه 1400 خبر داد.

Bartarinha.ir/
تورم تهران به 41.2 درصد رسید

تورم تهران به 41.2 درصد رسید

معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران از نرخ تورم سالانه 41.2 درصدی در مهرماه 1400 خبر داد.

TejaratNews.com/
چرا ثروتمندان از تورم موجود راضی‌اند؟

چرا ثروتمندان از تورم موجود راضی‌اند؟

روزنامه اعتماد در گزارشی وضعیت تشدید نابرابری‌های درآمدی و افزایش ضریب جینی در ایران را بررسی کرده.

Bartarinha.ir/
ناشران بورسی در مسیر افزایش سرمایه فعالیت تجاری در مرزمیلک از سرگرفته شد روزگاری که مسيولان برای مردم درست کردند! ورود بزرگترین کلاهبردار کشور از مسکو به تهران پایان هفته‌ای پرنوسان در بورس احتمال ریزش شاخص کل تا 1 میلیون و 310 هزار واحد/ دو دیدگاه برای سرمایه‌گذاری حرکت خلاف جهت قیمت سکه و طلا /دلار پیشروی کرد جزيیات دستگیری کلاهبردار 12هزار میلیارد تومانی پرداخت وام 10 میلیون تومانی به سرپرستان مبتلا به کرونا رشد قیمت یورو و دلار در صرافی‌های بانکی خبر‌های جدید خودرویی از زبان ريیس سازمان بورس پیام پنهان بودجه درباره مذاکرات هسته‌ای/ دولت به لغو تحریم‌ها خوش‌بین است؟ قیمت سکه در بازار امروز جزيیات تخصیص و پرداخت حقوق با روش جدید تازه‌ترین قیمت گوشت در میادین میوه و تره‌بار ادامه سودآوری شرکت‌های بورسی تا پایان سال عرضه اولیه‌های جذاب زیادی در راه‌ است قیمت احتمالی نفت و دلار در بودجه 1401 کاهش 7 دلاری قیمت طلا/تورم آمریکا فعلا ادامه دارد "همکاران سیستم" در تدارک ورود به بازار لوازم خانگی و خرده فروشی آخرین وضعیت قیمتی کالا‌های اساسی در بازار تصمیمات جدید برای حذف قیمت‌گذاری خودرو فروش ویژه خودروهای جدید بهمن در هفته آینده کاهش قیمت طلا به دنبال واکنش بانک مرکزی آمریکا روند سودآوری شرکت‌های تحت پوشش بورس تا پایان سال ادامه دارد وام 10میلیونی برای سرپرستان خانوار مبتلا به کرونا ارزش سهام عدالت 2 درصد کاهش یافت ارزش سبد سهام عدالت آب رفت/ سهام عدالت 532 هزار تومانی چند شد؟ با 17میلیون تومان چه خودرویی می‌توان خرید؟ خبرهای خوب بورسی؛ از حذف قیمت‌گذاری دستوری تا عرضه اولیه‌های جذاب ‌ تجارت در مرز ایران و افغانستان عادی شد سامانه بازرگام چیست و چگونه کار می‌کند؟/ عرضه مرغ و برنج 20 هزار تومانی! طرح ویژه فروش 2 خودرو فردا موتور افت بیش از 3 درصدی شاخص کل/ ریزش‌های متوالی بورس به پایان می‌رسد؟ قیمت دلار در صرافی‌های بانکی تهران، بیست و نهمین شهر گران دنیا شد! یارانه معیشتی آذرماه واریز شد نرخ ارز صرافی ملی امروز پنجشنبه 11 آذرماه انتشار صورت مالی میاندوره ای "مادیرا" توقف پذیرش محموله تجاری در مرز میلک "ساراب" صورت مالی تلفیقی 6 ماهه منتشر کرد "قنیشا" صورت مالی 12 ماهه حسابرسی شده منتشر کرد شرایط ثبت‌نام در مسکن دولتی آسان شد نرخ رسمی 29 ارز افزایش یافت قیمت خودرو در بازار امروز گمرک: تجار فعلا به مرز میلک کالا ارسال نکنند "لکما" در مناقصه خرید رک BBU حاضر شد "شسم" مجوز تولید محصول جدید گرفت مسکن در تهران گران‌تر از مسکو و استانبول یارانه معیشتی آذرماه واریز شد