به گزارش خبرنگار تابناک؛در روز‌هایی که گلایه کاربران از تمام شدن زودهنگام بسته‌های اینترنت به یکی از موضوعات داغ فضای مجازی تبدیل شده، همراه اول با برگزاری یک نشست فنی و انجام آزمایش عملی در حضور خبرنگاران، تلاش کرد به ابهام‌ها درباره نحوه محاسبه و کسر حجم اینترنت پاسخ دهد.
این نشست پس از آن برگزار شد که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات از اپراتور‌ها خواست درباره نحوه محاسبه مصرف اینترنت مشترکان شفاف‌سازی کنند. در هفته‌های اخیر، تعداد زیادی از کاربران مدعی شده بودند بسته‌های اینترنت آنها با سرعتی بیشتر از میزان مصرف واقعی به پایان می‌رسد؛ ادعایی که در صورت اثبات می‌توانست موضوعی جدی در حوزه حقوق مصرف‌کننده و عملکرد اپراتور‌ها باشد.
همراه اول، اما روایت متفاوتی ارايه می‌کند. مصطفی درجزی، معاون تجاری همراه اول، در این نشست اعلام کرد سامانه شارژینگ اپراتور بر اساس تعرفه‌ها و ضوابط ابلاغ‌شده فعالیت می‌کند و میزان مصرف ثبت‌شده در آن مطابق ترافیک واقعی کاربر است. به گفته او، اپراتور‌ها تعیین‌کننده ضرایب محاسبه ترافیک نیستند و این ضرایب بر اساس مقررات و مصوبات نهاد‌های بالادستی از جمله سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و شورای عالی فضای مجازی اعمال می‌شوند.
اما بخش مهم این نشست، توضیحات تيوریک نبود؛ بلکه آزمایشی بود که در حضور خبرنگاران انجام شد تا مشخص شود هنگام دانلود یک فایل، چه میزان از حجم بسته اینترنت مشترک کسر می‌شود.
در مرحله بعد، یک فایل 100 مگابایتی از یک وب‌سایت خارجی دانلود شد. بر اساس نتیجه‌ای که همراه اول در این آزمایش به خبرنگاران ارايه کرد، 100 مگابایت از حجم بسته کسر شد؛ یعنی در ترافیک بین‌الملل که مشمول تعرفه تمام‌بهاست، میزان کسر حجم با حجم واقعی ترافیک مصرف‌شده مطابقت داشت.
اما ماجرای بسته‌های اینترنت صرفا به یک عدد روی صفحه گوشی محدود نمی‌شود. یکی از نکات مهمی که همراه اول روی آن تاکید کرد، تفاوت میان «حجم واقعی ترافیک» و «میزان حجمی است که از بسته کاربر کسر می‌شود». این تفاوت به دلیل وجود ضرایب مختلف برای انواع ترافیک ایجاد می‌شود.
بر اساس توضیحات ارايه‌شده، ترافیک پیام‌رسان‌های داخلی تاییدشده با ضریب 25 درصد محاسبه می‌شود. به این معنا که در صورت مصرف 100 مگابایت ترافیک در چنین سرویس‌هایی، 25 مگابایت از بسته کاربر کسر خواهد شد. برای وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های داخلی که اطلاعات آنها در سامانه مربوطه ثبت و تایید شده باشد نیز ضریب 37 درصد اعمال می‌شود. ترافیک سرویس‌های بین‌المللی و همچنین سرویس‌های داخلی که شرایط لازم برای دریافت تعرفه ترجیحی را نداشته باشند، تمام‌بها محاسبه خواهد شد.
در همین نقطه، یکی از دلایل اصلی سوءتفاهم کاربران درباره مصرف اینترنت مشخص می‌شود. کاربر ممکن است تصور کند یک سرویس داخلی باید مشمول تعرفه نیم‌بها یا ترجیحی باشد، در حالی که سرویس موردنظر به دلیل ثبت نبودن IP یا URL یا به‌روزرسانی نشدن اطلاعات آن، از دید سیستم شارژینگ در دسته ترافیک مشمول تعرفه ترجیحی قرار نگیرد.
حامد جعفری، مدیرکل توسعه محصولات و خدمات اپراتوری همراه اول، توضیح داده است که برای اعمال تعرفه ترجیحی، اطلاعات IP و URL سرویس‌های داخلی باید در سامانه مربوطه ثبت و تایید شود. در صورتی که یک سرویس اطلاعات خود را ثبت نکرده باشد یا IPهای جدید خود را به‌روزرسانی نکرده باشد، ترافیک آن ممکن است به‌عنوان ترافیک ناشناس شناسایی شده و با تعرفه تمام‌بها محاسبه شود.
از سوی دیگر، همراه اول یکی دیگر از عوامل مهم در تمام شدن سریع بسته‌های اینترنت را مصرف پنهان یا پس‌زمینه عنوان می‌کند. بسیاری از تلفن‌های هوشمند حتی زمانی که کاربر مستقیما در حال استفاده از اینترنت نیست، در حال دریافت به‌روزرسانی، همگام‌سازی اطلاعات، پشتیبان‌گیری، نمایش اعلان یا بارگذاری محتوای جدید هستند. این ترافیک‌ها ممکن است برای کاربر قابل مشاهده نباشند، اما در محاسبه مصرف اینترنت لحاظ می‌شوند.
استفاده از فیلترشکن نیز می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند، چرا که در این حالت مسیر و نوع ترافیک برای سرویس‌های مختلف تغییر می‌کند و بخشی از مصرف شبکه ممکن است ناشی از سربار ارتباطی خود VPN باشد؛ بنابراین مقایسه ساده عدد مصرف نمایش‌داده‌شده توسط گوشی با عدد ثبت‌شده در سامانه اپراتور، بدون در نظر گرفتن نوع ترافیک و فرآیند شارژینگ، الزاما تصویر کاملی از نحوه محاسبه مصرف ارايه نمی‌دهد.
با این حال، یک نکته همچنان برای مشترکان اهمیت ویژه دارد؛ اینکه ادعای «حجم‌خوری» با یک آزمایش محدود در یک نشست خبری نه به‌طور کامل اثبات می‌شود و نه به‌طور کامل منتفی. آنچه همراه اول در این نشست نشان داد، نتیجه آزمایش‌های انجام‌شده روی چند سناریوی مشخص بود و بر اساس همین آزمایش‌ها، اپراتور اعلام کرده است که سیستم شارژینگ بیش از میزان ترافیک محاسبه‌شده از بسته مشترک کسر نمی‌کند.
در واقع، مسيله اصلی اکنون به شفافیت قابل راستی‌آزمایی برمی‌گردد. اگر کاربر بتواند در یک سامانه مستقل و قابل اعتماد، زمان، مقصد ترافیک، میزان مصرف و ضریب محاسبه‌شده را مشاهده کند، بخش قابل توجهی از این اختلاف‌ها اساسا شکل نخواهد گرفت. خود همراه اول نیز اعلام کرده مشترکان می‌توانند در بخش گزارش مصرف «همراه من»، جزيیات مصرف اینترنت خود را بررسی کنند و نوع ترافیک و میزان مصرف ثبت‌شده را ببینند.
ماجرای اخیر یک واقعیت مهم‌تر را هم آشکار کرده است؛ اینترنت دیگر یک خدمت جانبی برای مشترکان تلفن همراه نیست، بلکه یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های ارتباطی خانوار‌ها و کسب‌وکارهاست. به همین دلیل، هر ابهام درباره نحوه محاسبه حجم بسته‌ها می‌تواند مستقیما به اعتماد عمومی نسبت به اپراتور‌ها آسیب بزند.
اکنون توپ در زمین اپراتور‌ها و نهاد‌های ناظر است. توضیح فنی و انجام یک آزمایش عملی می‌تواند شروع مناسبی برای رفع ابهام باشد، اما چیزی که اعتماد مشترکان را بازسازی می‌کند، دسترسی دايمی به داده‌های شفاف، قابل بررسی و قابل مقایسه است؛ به‌خصوص در شرایطی که کاربران افزایش هزینه اینترنت را به‌وضوح در سبد هزینه‌های روزمره خود احساس می‌کنند.
همراه اول در این نشست تاکید کرده است که «حتی یک کیلوبایت» بیشتر از میزان مصرف واقعی از بسته مشترک کسر نمی‌شود. حالا انتظار طبیعی این است که همین ادعا در یک سازوکار نظارتی مستقل و با داده‌های قابل دسترسی برای مشترکان نیز قابل راستی‌آزمایی باشد؛ چرا که در موضوعی مانند اینترنت، اعتماد تنها با توضیح ساخته نمی‌شود، بلکه باید امکان بررسی آن نیز برای مصرف‌کننده وجود داشته باشد.
