چرخ‌های توسعه تجارت پنچر است

چرخ‌های توسعه تجارت پنچر است

روزهای پایانی سال خورشیدی، بهترین زمان برای بررسی عملکرد فعالیت‌های انجام‌شده طی 12 ماه گذشته است.

 دولت سیزدهم در سال 1401،در ظاهر، دولت منفعلی نبوده که تغییرات مستمر قوانین تجاری و سیاست‌های کلان اقتصادی گواه این مطلب است. برخی کارشناسان معتقدند، توجه دولت به ظرفیت‌های تجارت با همسایگان و کشورهای منطقه، از فعالیت‌های مثبت انجام‌شده طی یک سال اخیر مشهود بوده و توانسته برای ایران رشد صادرات غیرنفتی را به‌همراه داشته باشد. از روزهای نخستین سال 1401، مقامات سازمان توسعه تجارت، سفرهای بین‌کشوری خود را آغاز و تلاش کردند تا ضعف‌های دیپلماسی تجاری را بهبود بخشند. از مهم‌ترین اتفاقات انجام‌شده طی این سفرها، تحکیم روابط اقتصادی با کشور چین بود. گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که در سفر آخر ريیس‌جمهوری به کشور چین، بالغ بر 20 تفاهمنامه اقتصادی و تجاری با این کشور به امضا رسید. تمامی فعالیت‌های دولت سیزدهم با نام تلاش برای توسعه تجارت، قابل‌بررسی است و حال باید دید این نوع سیاست‌ها تا چه میزان توانسته‌اند مسیر صادرات غیرنفتی کشور را هموار کنند. صمت در این گزارش، نگاهی به آمار تجارت خارجی ایران طی یک سال گذشته داشته و در رابطه با عملکرد دولت سیزدهم در این مدت، با کارشناسان و فعالان تجاری به گفت‌وگو پرداخته است.

آمار تجارت 10 ماه نخست سال 1401

محمد رضوانی‌فر، ريیس کل گمرک درباره عملکرد تجارت خارجی کشور در 10 ماه ابتدایی امسال گفت: براساس آمار موجود، میزان صادرات قطعی کالاهای غیرنفتی کشور به غیر از نفت خام، نفت کوره و نفت سفید و بدون احتساب صادرات از محل تجارت چمدانی و صادرات خدمات فنی ـ مهندسی و برق در 10 ماهه ابتدایی امسال از رقم 103 میلیون تن گذشته و به عدد و به ارزش 45.3 میلیارد دلار رسیده است. این میزان صادرات غیرنفتی در مقایسه با مدت مشابه سال 1400، رشد 17درصدی از نظر ارزش داشته که رشدی قابل‌توجه است. همچنین، میزان واردات کشور در این مدت 10 ماهه به‌میزان 31میلیون تن و به ارزش 48.6 میلیارد دلار رسیده که رشد 16درصدی در ارزش را در مقایسه با مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد. رضوانی‌فر همچنین اعلام کرد: متوسط ارزش کالاهای صادراتی به 440 دلار به ازای هر تن رسیده که رشد 15 درصدی داشته است. هزار و 571 دلار نیز ارزش متوسط هر تن کالای وارداتی است که رشد 25 درصدی داشته است. امارات، چین، ترکیه، هند و آلمان مهم‌ترین مبادی صادرات کالا به ایران بوده‌اند که نسبت به ماه قبل آرایش این کشورها تغییری نکرده است، همچنین در این مدت، 11 میلیون تن عملیات ترانزیت انجام شده که 8 درصد نسبت به سال قبل رشد کرده است. وی ادامه داد: تا پایان دی امسال 57 درصد حجم واردات کشور، مربوط به کالاهای اساسی است که 21 درصد کل ارزش واردات نیز به این بخش اختصاص یافته است.

اصرار دولت بر تقویت روابط منطقه‌ای

محمدمهدی راسخ، فعال بازرگانی در گفت‌وگو با صمت، درباره عملکرد کلی دولت سیزدهم طی یک سال گذشته گفت: دولت از ابتدای سال 1401 تاکنون، تلاش کرد تا برنامه‌های مختلف و متعددی را به‌منظور توسعه تجارت پیاده کند. سمت‌وسوی این برنامه‌ها بیشتر در راستای تقویت روابط تجاری با کشورهای همسایه و منطقه و این رویکرد نیز به‌نوبه خود قابل‌توجه است. انجام سفرهای متعدد دولتمردان به کشورهای همسایه و منطقه برای توسعه روابط تجاری با ایران، گواه این امر بوده و تا روزهای پایانی سال دولت همچنان این سیاست خود را ادامه داده است. به گفته این کارشناس تجاری این استراتژی از جهات گوناگون، دارای پیامدهای مثبت ارزیابی می‌شود، اما به این معنا نیست که تنها با برگزاری نشست‌های بین‌المللی و امضای تفاهمنامه‌های تجاری می‌توان به توسعه تجارت و صادرات غیرنفتی دست یافت. راسخ تصریح کرد: ایران فرصت‌های خوبی برای برقراری ارتباطات تجاری گسترده با کشورهای همسایه دارد، اما طی دهه‌های گذشته به‌ویژه سال‌های گذشته نتوانسته سهم خوبی را از بازارها به خود اختصاص دهد. به گفته راسخ  اگر نگاهی به میزان تجارت ایران با کشورهای همسایه بیندازیم، خواهیم دید ایران نقش پررنگی در مقام صادرکننده در این کشورها ندارد. به‌عنوان‌مثال حضور کالاهای ایرانی در کشورهای منطقه شرق آسیا مانند چین یا حتی بازار کشورهای پاکستان و افغانستان پررنگ نیست. باوجود آنکه ایران طی یک سال اخیر تلاش کرد با انعقاد تفاهمنامه‌هایی، صادرات خود را به چین افزایش دهد، اما آمار نشان می‌دهد در این زمینه موفق نبوده‌ است.

استمرار از دست رفتن فرصت‌ها

این فعال تجاری در ادامه صحبت‌های خود به سایر اطلاعات مربوط به تجارت ایران با سایر کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: آمارهای موجود نشان می‌دهد ایران نتوانسته طی یک سال اخیر، صادراتی چشمگیر به کشور روسیه داشته باشد. باوجود فرصت‌های مناسب تجاری از اواخر سال گذشته خورشیدی در روسیه، ایران نتوانست راهی برای صادرات گسترده کالاهای خود به این کشور پیدا کند. زمانی که تنش‌های سیاسی روسیه با کشورهای اروپایی بالا گرفت، زمان طلایی حضور ایران به‌عنوان یک صادرکننده جدی بود، اما به‌دلیل نقایص و ضعف‌های موجود، نتایج مثبتی رقم نخورد. ضعف‌های ایران در عرصه‌های تجاری باعث شد تا کفه تجارت با کشور عراق، از سمت ما سنگین نباشد. راسخ ضمن بیان این مطلب افزود: با اینهمه این رویه نامناسب تجاری درباره تمامی کشورها صادق نیست و میزان صادرات ایران به عراق، مناسب است، هرچند باید برنامه‌های موثری درباره مستحکم شدن روابط تجاری با این کشور داشته باشیم تا بازار عراق را از دست ندهیم. این کارشناس تجاری خاطرنشان کرد: همان‌طور که شرح داده شد، ایران به بخش‌های زیادی از کشورهای همسایه و منطقه صادرات کالا با حجم چشمگیر ندارد. ارزش ریالی صادرات اهمیت کمتری نسبت به حجم کالاهای فروخته‌شده دارد و باید تعداد اقلام فروخته‌شده نیز در بررسی آمار موردتوجه قرار گیرد، اما متاسفانه تاکید بر رشد درآمدهای ریالی و ارزی حاصل از صادرات، بیشتر به‌عنوان توسعه تجارت غیرنفتی مطرح می‌شود.

بستر برای فعالیت تجار امن شود

وی به دلایل عقب ماندن ایران از بازارهای صادراتی اشاره کرد و گفت: دولت طی یک سال اخیر تلاش کرد تا با برگزاری نشست‌های مشترک بتواند روابط تجاری میان ایران و کشورهای منطقه را بهبود بخشد، اما مهم‌ترین دلیل ایران در عقب‌ماندن ایران از بازارهای صادراتی، انعقاد تفاهمنامه یا امضای توافقات نبود که با این اقدامات برطرف شود. ضعف‌های فنی و لجستیکی، فراهم نبودن زیرساخت‌های تکنیکی و کمبود بسترهای لازم برای انتقال کالاها به کشورهای هدف، مهم‌ترین ضعف ایران در تجارت جهانی محسوب می‌شود و به این دلایل نتوانسته‌ایم طی یک سال گذشته صادراتی قابل‌توجه داشته باشیم.  این کارشناس تجاری با اشاره به روند طی شده در یک‌سال گذشته افزود: طی یک سال گذشته این موانع و مشکلات برطرف نشده و دولت تنها تلاش کرده تا با بهبود روابط تجاری، این خلاها را پوشش دهد که اقدام موثری هم نبوده است.  وی ادامه داد: با برنامه‌های دولت طی یک سال اخیر، بسترهای بهتر و مستحکم‌تری برای برقراری ارتباط با کشورهای همسایه در نظر گرفته شد و فرصتی فراهم آمد تا تجار بتوانند تا حدی روابط اقتصادی خود با این کشورها را توسعه دهند، اما تا زمانی که زیرساختی برای انجام تجارت وجود نداشته باشد، تفاهمنامه‌ها به خودی خود راهی از پیش نخواهند برد.  راسخ تاکید کرد: با فراهم شدن الزامات زیرساختی، پیگیری اجرای تفاهمنامه‌ها و توجه بر دیپلماسی تجاری می‌توانند مسیری تازه و هموار را برای رشد صادرات ایران فراهم کنند. در چنین شرایطی، نمایندگان اتاق‌های بازرگانی و به‌ویژه اتاق‌های بازرگانی مشترک می‌توانند در مسیری امن و مطمين با کمترین چالش و مانع به توسعه تجارت و گسترش فعالیت‌های صادراتی بپردازند.

ریشه‌یابی مشکلات تجارت اولویت دارد

سیدجلال ابراهیمی، فعال بازرگانی در گفت‌وگو با صمت شناسایی دقیق چالش‌ها را مقدمه‌ای ضروری برای توسعه تجارت معرفی کرد و در این‌باره توضیح داد: بررسی عملکرد دولت در حوزه تجارت در یک‌سال اخیر، بسیار مفصل است، اما به‌طورکلی شاهد اجرایی شدن اقداماتی مهم و موثر در این راستا نبوده‌ایم. از ابتدای سال 1401، دولت تلاش کرد تا با اعلام اهداف صادراتی و تجاری، نشان دهد که قصد دارد در مسیر توسعه تجارت به‌ویژه صادرات غیرنفتی حرکت کند، اما مشکلات فعلی تجارت ریشه‌ای هستند و رفع آنها نیاز به رویکرد و راه‌حل‌های عمیق دارد، از این‌رو دولت ابتدا باید چالش‌ها را بشناسد و سپس براساس آنها برنامه‌ریزی کند.

وی ادامه داد: ایران از جنبه‌های مختلفی توانایی توسعه فعالیت‌های صادراتی و به‌طورکلی بازرگانی خود را دارد، اما موضوعی که باید به آن توجه داشت، فراهم‌سازی بسترهای مناسب فنی و غیرفنی برای تحقق اهداف است. کارشناسان و فعالان اقتصادی بر این باور هستند که دستیابی به تمام اهداف توسعه‌ای در صورتی امکان‌پذیر است که لوازم دستیابی به آن اعم از زیرساخت‌ها مهیا شده و اصلاح مهمی در رویکردهای مدیریتی نسبت به مسايل تجاری رخ داده باشد.

رایزنی منطقه‌ای کافی نیست

ابراهیمی در ادامه درباره توانایی و ظرفیت ایران برای توسعه صادرات غیرنفتی گفت: ایران از جهات مختلف، دارای مزیت‌های مهم و طلایی برای توسعه صادرات است. حتی ایران می‌تواند از درآمدهای حاصل از سایر فعالیت‌های تجاری مانند ترانزیت منطقه‌ای و بین‌المللی بهره‌مند شود، اما نه‌تنها در یک سال اخیر بلکه در سال‌های گذشته شاهد هیچ‌یک از این منافع به‌صورت گسترده برای کشور نبوده‌ایم.

به گفته این فعال تجاری، توجه به کشورهای منطقه برای کسب سهم بازار صادراتی، امری مهم و موثر توصیف می‌شود، اما این موارد به‌تنهایی موثر نیستند و باید به سایر ابزارهای ضروری توسعه تجارت توجه کنیم.

این فعال بازرگانی در ادامه تاکید کرد: بازنگری قوانین تجاری، فراهم کردن بسترهای لجستیکی مانند بهبود وضعیت جاده‌ها و زیرساخت‌های تجهیزاتی و در نهایت، وجود رویکردهای تخصصی مدیریتی در امر تجارت از مهم‌ترین لوازم دستیابی به توسعه صادرات است.

وی افزود: بنابراین، نمی‌توان تنها با شعار و بازی با ارقام، انتظار رشد و توسعه داشت. عمل و توجه به تمام ابعاد تجارت، از درجه اولویت بالایی برخوردار است و بدون توجه به آنها نمی‌توان درآمدهای حاصل از صادرات را افزایش داد.

ابراهیمی در پایان این گفت‌وگو تصریح کرد: همان‌طور که تاکید شد، غیر از تکمیل زیرساخت‌ها و بهبود تجهیزات، بازبینی شیوه‌های مدیریتی در امور تجاری بسیار مهم است. اگر استراتژی‌های مدیریتی اصلاح نشوند، تصمیمات دارای ایراد خواهند بود که این مسيله به‌نفع تجارت کلان کشور نیست.

سخن پایانی

یکی از ویژگی‌های مهم دولت سیزدهم در یک سال گذشته، عزم راسخ دولتمردان برای اجرای طرح‌های اقتصادی و تجاری «حتی به غلط» بود. نهادهای دولتی به مدیریت ريیس دولت، برنامه‌ها و طرح‌های مختلفی را تدوین و اجرایی کردند و توجه چندانی به انتقادات فعالان تجاری و کارشناسان اقتصادی نداشتند. در این مدت، شرایط اقتصادی کشور، برای انجام آزمون و خطا مهیا نبوده، اما دولت سیزدهم با اصرار بر اجرای طرح‌های غلط و بی‌ثمر، به این نوع مدیریت پرداخته است. گله از عملکرد دولت سیزدهم بسیار است، اما به‌نظر می‌رسد در بدنه دولت، صندوقی برای انتقادات و پیشنهادات وجود ندارد. تنها چاره کار، امید داشتن به سال آینده و بلوغ و کارآمدی سیاست‌گذاری‌های دولت است.

اقدام ناهماهنگ روسیه و چین برای جایگزینی دلار آمریکا بخوانید/ افزایش قیمت انواع سکه و طلا بیش از 92 درصد چک در بهمن ماه وصول شد یک پیش بینی آینده بازار سرمایه ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی از مرز 74 هزار مگاوات گذشت آرامش بازار سیمان در سال 1401 با استمرار عرضه‌ها در بورس کالا شبکه آب و برق در مناطق زلزله‌زده خوی پایدار است افزایش 37 هزار و 869 واحدی شاخص بورس تهران مقایسه عرضه‌های اولیه سال 1401 | بزرگترین و کوچکترین عرضه اولیه سال 1401 تصمیمات دولت برای ایجاد ثبات در بورس تصمیمات دولت برای ایجاد ثبات در بورس هفتم و هشتم فروردین؛ ثبت نام جدد خودروهای داخلی انفجار بزرگ در بازار قیمت سکه | قیمت سکه امروز چند ؟ از تحقق وعده وزیر صمت در اتمام قرعه‌کشی خودروها تا تغییر کارکرد این گردونه برای تعیین نوبت‌ها خشم نخست وزیران رژیم اشغالگر قدس و انگلیس عجیب نیست این خودرو نقلی تنها 170 میلیون تومان/ عکس شبکه آب و برق در مناطق زلزله‌زده خوی پایدار است کاهش چشمگیر صادرات اقلام فولادی تغییر نام شهر جدید هشتگرد به مهستان قیمت بیت کوین ثابت ماند نام شهر جدید هشتگرد به "مهستان" تغییر کرد شبکه آب و برق در مناطق زلزله‌زده خوی پایدار است 26 قنادی به دلیل کم فروشی به تعزیرات حکومتی معرفی شدند کاهش عجیب قیمت دلار در بازار امروز | قیمت دلار در بازار امروز چند؟ واکنش خزانه‌داری آمریکا به روسیه و چین برای کنار گذاشتن دلار پرسش‌های پرتکرار معاملات سپرده نفت‌ خام و میعانات گازی 92.7 درصد چک‌ها در بهمن ماه 1401 وصول شد رشد صنعت در پاییز سال گذشته 11.6 درصد بود 13 هزار پروژه برای محرومیت زدایی محلات کم برخوردار بانک‌های کوچک آمریکا 120 میلیارد دلار زیان کردند ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی از مرز 74 هزار مگاوات گذشت هشدار وزارت راه و شهرسازی به خریداران ویلا در تعطیلات نوروز چگونه کارت سوخت المثنی بگیریم؟ آمادگی کروز برای تحقق شعار سال 1402/ ضرورت توجه به رشد تولید سیگنال رایگان در صرافی بینگ ایکس قیمت خودرو در بازار آزاد - 5 فروردین 1402 + جدول نرخ رسمی 11 ارز کاهش یافت جزيیات آغاز به کار ادارات و مشاغل مختلف مشخص شد واکاوی مهمترین اقدامات حمایتی دولت از بورس/ از حذف قیمت‌گذاری دستوری تا برنامه 10 بندی حمایتی اعلام زمان سوددهی 5 نماد بورسی زیان 120 میلیارد دلاری بانک‌های کوچک آمریکا در یک هفته قیمت طلا کاهش یافت کدام خودروها در بورس تاختند؟ صعود شاخص کل بورس در اولین روز معاملاتی سال جدید تشدید بارش‌های بهاری از ششم فروردین/ مردم از اتراق در حاشیه و بستر رودخانه‌ها بپرهیزند عکس | عراق این بویینگ های مدرن جدید را خرید! هفتم فروردین اولین خوشه‌های طلایی گندم برداشت می‌شود افتتاح خط ریلی رشت _ آستارا چهار سال دیگر ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی از مرز 74 هزار مگاوات گذشت ممانعت ترکیه از صادرات نفت کردستان عراق بدون موافقت بغداد