چشم‌انداز آینده حمل‌ونقل ریلی در ایران

سرمد امامی، در گفت‌وگو با پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا)، توضیح داد: بررسی روند جابه‌جایی مسافران، وضعیت ناوگان، سهم بخش خصوصی و میزان بهره‌برداری از واگن‌ها، نشان می‌دهد این صنعت پس از دوران رکود ناشی از همه‌گیری کرونا، توانسته رکوردهای جدیدی را به ثبت برساند.

تحلیل‌گر شرکت مشاور سرمایه‌گذاری ترنج گفت: تعداد کل مسافران جابه‌جا شده با قطار در سال 1370 حدود 8.1 میلیون نفر بود که این رقم تا سال 1389 با رشد 255 درصدی به 28.8 میلیون نفر رسید. پس از آن، در فاصله سال‌های 1390 تا 1396 با افزایش اقبال عمومی به حمل‌ونقل هوایی، سهم قطارها کاهش یافت؛ اما جهش نرخ ارز در سال 1397 و رشد قیمت بلیت هواپیما باعث بازگشت مسافران به ناوگان ریلی شد.

امامی با اشاره به اثرات همه‌گیری کرونا بر این صنعت گفت: در سال 1399 تعداد مسافران ریلی به 11.1 میلیون نفر کاهش یافت، اما با کاهش محدودیت‌ها در سال‌های بعد، مجددا شاهد رشد قابل‌توجه تقاضا بودیم. در نهایت، در سال 1402 با جابه‌جایی 31.8 میلیون مسافر، رکورد جدیدی در تاریخ صنعت ریلی کشور به ثبت رسید.

تحلیل‌گر شرکت ترنج ادامه داد: در زمینه ناوگان نیز، تعداد کل واگن‌های مسافربری از 916 دستگاه در سال 1370 به بیش از 2,189 دستگاه در سال 1402 رسیده است، اما نرخ بهره‌برداری از این واگن‌ها به دلیل فرسودگی و کمبود سرمایه‌گذاری در تعمیرات، از 98 درصد در سال 1370 به 65 درصد در سال گذشته کاهش یافته است.

او ادامه داد: سهم بخش خصوصی از کل واگن‌های کشور در سال 1385 حدود 35 درصد بود که این سهم تا سال 1402 با رشد سرمایه‌گذاری به 44 درصد افزایش یافت. هم‌چنین، نرخ بهره‌برداری از واگن‌های بخش خصوصی حدود 80 درصد برآورد می‌شود؛ در حالی که این شاخص برای واگن‌های دولتی به حدود 66 درصد رسیده است.

امامی در ادامه گفت: عملکرد مطلوب بخش خصوصی در حوزه تعمیر و نگهداری، موجب شده تا واگن‌های این بخش از نظر کارایی و در دسترس بودن، وضعیت بهتری نسبت به ناوگان دولتی داشته باشند.

او با اشاره به بهبود شاخص‌های بهره‌وری پس از دوران کرونا افزود: در سال 1402 مجموع کارکرد قطارها معادل 18.6 میلیون صندلی‌کیلومتر بوده که 16.6 میلیون نفرکیلومتر از آن مورد استفاده قرار گرفته؛ بنابراین ضریب اشغال پویای قطارها در این سال به 89 درصد رسیده است.

به گفته امامی، این ضریب در دوران اوج محدودیت‌های کرونایی (سال 1399) به حدود 46 درصد کاهش یافته بود، اما با بازگشت سفرها و افزایش تقاضا، شاخص‌های عملکردی صنعت حمل‌ونقل ریلی نیز بهبود چشمگیری پیدا کرده است.