روزیاتو: برآوردهای تازه از عملکرد ایرانخودرو نشان می‌دهد این شرکت برای سال 1405 درآمدی بیش از دو برابر سال گذشته هدف‌گذاری کرده است. اما جزيیات تولید و فروش نشان می‌دهد بخش مهمی از این جهش نه از مسیر رشد تیراژ، بلکه از مسیر افزایش شدید نرخ فروش محصولات و اثر تورم در صورت‌های مالی به دست می‌آید.
ایرانخودرو در صورت‌های مالی و برآوردهای به‌روزرسانی‌شده خود، درآمد سال 1405 را حدود هزار و 141 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی کرده است؛ رقمی که اگر محقق شود، به معنای رشد 123.7 درصدی درآمد نسبت به سال گذشته خواهد بود. در ظاهر، چنین عددی می‌تواند نشانه رونق تولید و افزایش فروش باشد، اما بررسی جزيیات نشان می‌دهد ماجرا بیشتر به افزایش قیمت خودروها مربوط است تا افزایش واقعی تولید.
در یک بنگاه صنعتی، رشد درآمد زمانی کیفیت بالاتری دارد که هم‌زمان با افزایش تیراژ تولید، توسعه خطوط مونتاژ، افزایش فروش فیزیکی و بهبود بهره‌وری همراه باشد. اما در مورد ایرانخودرو، داده‌های تولید تصویر متفاوتی ارايه می‌دهد. برآوردها نشان می‌دهد بخشی از خطوط اصلی تولید این شرکت در سال 1405 با کاهش تیراژ روبه‌رو هستند و برخی محصولات پرتیراژ نیز از این روند انقباضی در امان نمانده‌اند.
بیشترین افت تولید در میان محصولات مورد بررسی مربوط به گروه هایما است که خروجی آن 76.2 درصد کاهش یافته است. پس از آن، گروه سورن و دنا نیز با افت تولید مواجه شده‌اند. تولید دنا 12 درصد کاهش نشان می‌دهد و حتی گروه‌هایی مانند پژو و تارا که سهم مهمی در سبد فروش ایرانخودرو دارند، از کاهش تولید بی‌نصیب نمانده‌اند. در میان خودروهای سواری، تنها گروه رانا رشد فیزیکی 18.5 درصدی را تجربه کرده است.
این تصویر فقط به برآوردهای سالانه محدود نیست. گزارش‌های ماهانه از عملکرد خودروسازان نیز پیش‌تر همین روند را نشان داده بودند. در گزارشی درباره عملکرد اردیبهشت 1405 آمده بود مجموع تولید ایرانخودرو از 53 هزار و 504 دستگاه در اردیبهشت 1404 به 44 هزار و 729 دستگاه در اردیبهشت 1405 رسیده که به معنی کاهش 16 درصدی تولید است. با وجود این، فروش ریالی شرکت در همان ماه از 38.7 هزار میلیارد تومان به 55.5 هزار میلیارد تومان افزایش یافته است؛ رشدی که می‌توان آن را نتیجه تورم و افزایش نرخ فروش محصولات دانست.
گزارش مالی سه‌ماهه منتهی به خرداد 1405 نیز همین دوگانگی را نشان می‌دهد. بر اساس گزارشی از عملکرد سه‌ماهه ایرانخودرو، درآمد عملیاتی شرکت با رشد 24 درصدی به حدود 113 هزار و 938 میلیارد تومان رسیده، اما هم‌زمان زیان خالص سنگین 22 هزار و 480 میلیارد تومانی ثبت شده است. این وضعیت نشان می‌دهد افزایش درآمد الزاما به معنای سودآوری سالم یا خروج از بحران هزینه‌ها نیست.
ایرانخودرو برای رسیدن به درآمد هزار همتی در سال 1405، رشد قابل توجه قیمت را در اغلب گروه‌های محصولی خود لحاظ کرده است. در برآوردهای موجود، نرخ فروش گروه پژو بیش از دو برابر شده و 127.7 درصد رشد داشته است. گروه سورن با افزایش 121.8 درصدی و تارا با رشد 120.7 درصدی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. رشد قیمت دنا 108.8 درصد، هایما 108.3 درصد و رانا 106.6 درصد برآورد شده است. حتی قطعات یدکی نیز با رشد 104.9 درصدی نرخ فروش همراه شده‌اند.
این اعداد نشان می‌دهد ایرانخودرو برای جبران کاهش یا رکود تولید، بر افزایش قیمت تکیه کرده است.
افزایش قیمت محصولات ایرانخودرو در بازار و کارخانه نیز این روند را تایید می‌کند. در خرداد 1405، ایرانخودرو فهرست جدید قیمت کارخانه‌ای محصولات خود را منتشر کرد که در آن افزایش قیمت برخی خودروها در بازه حدود 25 تا 50 درصد گزارش شده بود. برای نمونه، افزایش قیمت پژو 207 دستی TU5 هیدرولیک 45 درصد و تارا V1P شش‌دنده دستی 30 درصد اعلام شده است.
فهرست قیمت‌های فروردین 1405 نیز نشان می‌داد قیمت کارخانه‌ای محصولات پرتقاضای این شرکت از جمله دنا پلاس، تارا اتوماتیک و مدل‌های مختلف پژو 207 به محدوده‌های بسیار بالا رسیده است.
از سوی دیگر، فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد نیز همچنان یکی از نشانه‌های مهم وضعیت آشفته بازار خودرو است. گزارش‌های قیمتی تابستان 1405 نشان می‌دهد بسیاری از محصولات ایرانخودرو در بازار آزاد با ارقامی بسیار بالاتر از نرخ کارخانه معامله می‌شوند. برای نمونه، در گزارش قیمت خودرو در مرداد 1405، تارا اتوماتیک V4 در محدوده دو میلیارد و 620 میلیون تومان و پژو 207 دنده‌ای پانوراما بیش از دو میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده بود.
این فاصله قیمت، چند پیامد مهم دارد. نخست اینکه مصرف‌کننده نهایی همچنان با بازاری روبه‌روست که قیمت خودرو در آن به‌شدت از توان خرید خانوار فاصله گرفته است. دوم اینکه رشد درآمد خودروساز در چنین ساختاری الزاما به معنای بهبود دسترسی مردم به خودرو نیست. به‌علاوه، تورم و قیمت‌گذاری دستوری، هم‌زمان می‌توانند صورت‌های مالی شرکت را بزرگ‌تر کنند، اما مسيله زیان، هزینه تولید، کیفیت و عرضه را حل نکنند.
نکته قابل توجه دیگر، حفظ نسبت فروش به تولید در حوالی 100 درصد است. به این معنی که ایرانخودرو انتظار ندارد فروش به شکل معناداری از تولیدش پیشی بگیرد. بنابراین رشد درآمد پیش‌بینی‌شده از محل فروش موجودی انبار یا جهش در تعداد خودروهای فروخته‌شده توضیح داده نمی‌شود و وزن اصلی رشد درآمد همچنان روی قیمت فروش هر خودرو قرار دارد.
در این میان، گروهی با عنوان «سایر محصولات» در صورت‌های مالی دیده می‌شود که رفتار متفاوتی دارد. برآوردها نشان می‌دهد تولید این گروه 170.9 درصد رشد می‌کند و نرخ فروش آن نیز 199.3 درصد بالا می‌رود. اما از آنجایی که این گروه به‌صورت کلی و بدون جزيیات محصولی مشخص گزارش شده، نمی‌توان به‌سادگی آن را نشانه تغییر بنیادین در وضعیت تولید ایرانخودرو دانست. آنچه در محصولات اصلی و شناخته‌شده دیده می‌شود، همچنان ترکیبی از افت یا رکود تولید و جهش قیمت است.
درنهایت، سوال اصلی این نیست که ایرانخودرو در سال 1405 چقدر درآمد خواهد داشت؛ پرسش مهم‌تر این است که این درآمد از کجا می‌آید. اگر پاسخ، افزایش تولید و توسعه واقعی باشد، می‌توان از بهبود صنعتی سخن گفت. اما اگر پاسخ، افزایش قیمت‌ها و بزرگ‌تر شدن اعداد اسمی تحت تاثیر تورم باشد، رشد درآمد بیشتر به معنای گران‌تر شدن خودروهاست تا رونق تولید.
