به گزارش خبرآنلاین،مالیات بر ارزش افزوده (VAT)، ارزشی است که از زمان تولید تا مصرف محصولات مختلف به قیمت اولیه اضافه میشود. این مالیات معمولا از مصرفکننده نهایی دریافت و توسط فروشنده به دولت پرداخت میشود.
ایسنا در خبری نوشت:مالیات بر ارزش افزوده در بیش از 160 کشور دنیا مرسوم است. در اکثر کشورهای اروپایی نرخ VAT معمولا بین 20 تا 25 درصد است که به قیمت پایه کالا یا خدمات افزوده میشود. این مالیات به عنوان ابزاری برای جمعآوری درآمد برای دولتها به شمار میآید و یکی از منابع اصلی درآمدهای عمومی است.
در ایران تا سال 1394 نرخ مالیات بر ارزش افزوده 8 درصد بود که در سال 1394 مطابق قانون برنامه پنجساله پنجم به 9 درصد رسید و تا سال 1402 بر روی همین نرخ بود. از آن سال به 10 درصد افزایش یافت و تاکنون در همین رقم باقی مانده است.
البته برخی کالاها و خدمات از مالیات بر ارزش افزوده معاف است. برخی از این کالاها و خدمات بر اساس معافیتهای جزء (الف) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال 1400 عبارتند از کلیه محصولات کشاورزی فرآوری نشده، دام زنده و خوراک آن، بذر، نشاء، نهال، سم و کود، آب مصارف کشاورزی، خمیر کاغذ، کتاب، روزنامه، مجله و نشریه، کالاهای وارده همراه مسافر برای استفاده شخصی تا میزان معافیت مقرر، انواع شمش طلا وارداتی و داخلی، هرگونه انتقال دارایی به/ از صندوقهای سرمایهگذاری، صنایع دستی تولید داخل موضوع ماده (1) قانون حمایت از هنرمندان، انواع دارو و واکسن انسانی و دامی، لوازم مصرفی درمانی و لوازم توانبخشی، خدمات درمانی، بیمارستانی، درمانگاهی، توانبخشی، رادار وتجهیزات کمک ناوربری هوانوردی، تجهیزات دفاعی، نظامی و انتظامی.
تبلیغات پایگاههای خبری نیز از مالیات بر ارزش افزوده معاف است. سال 1403 در پی نامه نماینده مدیران مسيول رسانهها در هیات نظارت بر مطبوعات به ريیس سازمان امور مالیاتی، آگهیهای محصولات داخلی که در پایگاههای خبری اینترنتی درج شده باشند از مالیات بر ارزش افزوده معاف اعلام شد.
مالیات ارزش افزوده یکی از مهمترین منابع درآمد دولت است. در سال 1404 از مجموع 1691 همت درآمد مالیاتی 1110 همت مربوط به مالیاتهای مستقیم و 581 همت مربوط به مالیات بر کالاها و خدمات بوده است. در واقع مالیات بر کالاها و خدمات 34.4 درصد از کل درآمدهای مالیاتی کشور را در بر میگیرد.
در این بین نیز مالیات بر ارزش افزوده سهم قابل توجهی دارد؛ به طوری که مالیات ارزش افزوده در بین منابع کالاها و خدمات با وصول 298 همت مهمترین منبع درآمدی دولت بوده که به تنهایی بیش از 51 درصد کل درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات و حدود 17.6 درصد کل درآمدهای مالیاتی کشور را به خود اختصاص میدهد.
کل درآمد مالیاتی سال 1404 ایران 1691 همت بود که مطابق قانون بودجه 1405 این عدد در سال جاری باید به 2900 همت برسد. البته با توجه به خسارات وارده به صنایع بزرگ فولاد و پتروشیمی که از مودیان بزرگ محسوب میشوند، ريیس سازمان امور مالیاتی درخواست تجدیدنظر در این عدد را داده و خواهان کاهش آن شده است.
به هر ترتیب استفاده از منابع مالیاتی به عنوان یک درآمد پایدار میتواند کشور را از اتکا به درآمدهای ناپایدار نفتی برهاند. این در حالی است که در حال حاضر مالیات سهم چندان بالایی را در تولید ناخالص داخلی و بودجه دولت ندارد. سهم مالیات در GDP کشورهای توسعه یافته تا 45 درصد میرسد؛ در حالی که این عدد در ایران حدود 8.5 درصد است. در کشورهای اروپایی 80 درصد بودجه دولت از طریق مالیات تامین میشود، اما این عدد در ایران با وجود رشدهای چهار سال گذشته به 48 درصد رسیده است.
با توجه به شرایط کنونی کشور و ملاحظاتی که دولت در حمایت از مصرفکنندگان دارد فعلا برنامهای برای افزایش مالیات بر ارزش افزوده در دستور کار سازمان امور مالیاتی نیست. در این رابطه مهدی موحدی بکنظر، سخنگوی سازمان امور مالیاتی درخصوص برنامه دولت برای افزایش مالیات بر ارزش افزوده به ایسنا گفت: تا جایی که اطلاع دارم فعلا برای افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده که در حال حاضر 10 درصد است، برنامهای وجود ندارد.
با این حال هوشمندسازی نظام مالیاتی که بر مبنای قانون پایانههای فروشگاهی وسامانه مودیان از سال 1400 کلید خورده در افزایش درآمد دولت، شفافیت مالیاتی، کاهش قابل توجه مداخلات انسانی و کاهش فرارهای مالیاتی تاثیر بهسزایی داشته است؛ به طوری که طبق گفته ريیس کل سازمان امور مالیاتی، در سال 1404 میزان رسیدگی مبتنی بر عامل انسانی در خصوص پروندههای اشخاص حقیقی به نیم درصد از کل پروندههای این گروه از مودیان کاهش یافته است.
در حوزه اشخاص حقوقی نیز میزان محاسبه مبتنی بر عامل انسانی از 66 درصد (به نسبت کل پروندههای حقوقی) در سال 1402 به 14 درصد در سال 1404 رسیده است.
اواخر خرداد امسال ريیسکل سازمان امور مالیاتی کشور با اشاره به استقرار کامل پروژه سامانه مودیان در نظام مالیات بر ارزشافزوده در دولت چهاردهم بهعنوان یکی از بزرگترین پلتفرمهای مالی در نظام اقتصادی کشور گفت: تصویب قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان در مجلس و اجرای این قانون از مهمترین اقدامات انجام شده در کشور بود که در دولت چهاردهم شاهد استقرار کامل آن در زمستان 1404 بودیم.
سبحانیان در تشریح شاخصهای مربوط به استقرار کامل نظام پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان گفت: از صدور ماهانه 250 میلیون صورتحساب الکترونیکی در سال 1402 به صدور ماهانه بیش از 4.6 میلیارد صورتحساب الکترونیکی در سال 1404 رسیدیم، همچنین تعداد مودیان صادرکننده صورتحساب الکترونیکی با بیشترین جزيیات اقتصادی از 1700 نفر در سال 1402 به بیش از 385 هزار نفر در پایان سال 1404 رسیده است.
بررسی نسبت مالیات به هزینههای جاری دولت از سال 1397 تا 1403 نشان میدهد که پس از نوساناتی در سالهای ابتدایی، از سال 1400 به بعد شاهد رشد مستمر بودهایم. نسبت مالیات به هزینههای جاری از 40.9 درصد در سال 1400 به 47 درصد در سال 1401، 56 درصد در سال 1402 و نهایتا به 65.5 درصد در سال 1403 افزایش یافته است.
محمدهادی سبحانیان ـ ريیس سازمان امور مالیاتی ـ میگوید این رشد ازاینجهت حايز اهمیت است که امروز اقشار کم درآمد جامعه بیش از گذشته از عدالت مالیاتی بهرهمند میشوند و این تحول بزرگ، گامی موثر در جهت اجرای عدالت اقتصادی در کشور به شمار میرود. زمانی که دولت بودجه کشور را بر اساس درآمدهای پایدار تهیه و تدوین میکند میتواند سیاستهای بلند مدت خود را در زمینه رشد اقتصاد و عدالت احجتماعی طراحی و اجرا کند.
مسيولان مالیاتی میگویند که در حال حاضر مالیات بر ارزشافزوده بهصورت کامل سیستمی شده و سایر پایههای مالیاتی نیز تا حد زیادی هوشمندسازی شدهاند. بررسیها نشان میدهد رشد بیسابقه درآمدهای مالیاتی حاصل هوشمندسازی و سیستمیشدن فرایندهای مالیاتستانی است که در پی آن، هم عدالت مالیاتی ارتقا یافته و هم مبارزه جدی با فرار مالیاتی شکل گرفته است. با سیستمی شدن فرایندها و انجام تقاطعگیری دادهها، فرارهای بزرگ مالیاتی شناسایی میشود. هرچند شناسایی مودیان خرد مثل برخی اصناف و غیره نیز در دستور کار قرار دارد؛ در سالهای اخیر اقدامات خوبی در این حوزه انجامشده، اما تمرکز اصلی بر کشف فرارهای کلان است.
217
