به گزارش خبرگزاری مهر، فرخ طايرو، نماینده سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فايو) به مناسبت روز جهانی تنوع زیستی 2026 با موضوع «اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی» گفت: این پیام برای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و ماموریت و فعالیتهای جهانی که دارد، همخوانی داشته چراکه تنوع زیستی صرفا یک موضوع محیطزیستی مستقل نیست؛ بلکه بنیان زنده نظامهای غذایی و کشاورزی، امنیت غذایی، معیشت، تابآوری اکوسیستمها و توسعه پایدار به شمار میرود. شواهد جهانی فايو این واقعیت را بهروشنی نشان میدهد.
وی افزود: در سطح جهانی، بشر تاکنون بیش از 6 هزار گونه گیاهی را برای تامین غذا کشت کرده است. با این حال، کمتر از 200 گونه گیاهی سهم قابل توجهی در تولید جهانی غذا دارند و نگرانکنندهتر آنکه تنها 9 محصول کشاورزی، 66 درصد از کل تولید جهانی محصولات زراعی را تشکیل میدهند.
وی ادامه داد: این کاهش تنوع زیستی، نظامهای غذایی را به شکل فزایندهای در برابر شوکهای اقلیمی، آفات، بیماریها و اختلالات بازار آسیبپذیر میکند.
نماینده فايو در ایران با بیان این که گردهافشانها نمونه روشن دیگری از اهمیت تنوع زیستی هستند، اظهار کرد: 75 درصد از مهمترین محصولات غذایی جهان، دستکم تا حدی، به گردهافشانها وابستهاند و فرآیند گردهافشانی حدود 35 درصد از تولید جهانی محصولات کشاورزی را پشتیبانی میکند.
وی عنوان کرد: بدون تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی، خود تولید غذا با خطر جدی مواجه خواهد شد. به همین دلیل است که فايو همواره تاکید میکند تنوع زیستی در سطوح ژنتیکی، گونهای و اکوسیستمی برای کشاورزی، تولید غذا و تابآوری جوامع، نقشی بنیادین دارد.
تنوع زیستی دام و اهمیت آن در تامین امنیت غذایی بشر
طايرو با بیان این که تنوع زیستی دام نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است، یادآور شد: پایگاههای داده جهانی فايو در زمینه تنوع دام، هزاران نژاد بومی دام را در سراسر جهان ثبت کردهاند که بسیاری از آنها دارای ویژگیهای سازگاری منحصربهفردی هستند؛ ویژگیهایی که برای تابآوری در شرایط سخت محیطی از جمله مناطق خشک و کمآب، حیاتی محسوب میشوند.
این کارشناس بینالمللی حوزه کشاورزی و غذا ادامه داد: با این حال، تنوع زیستی مرتبط با غذا و کشاورزی در سطح جهانی همچنان تحت فشار ناشی از عوامل تغییرات اقلیمی، تخریب سرزمین، بهرهبرداری ناپایدار از منابع طبیعی، تخریب زیستگاهها، آلودگی و تخریب اکوسیستمها رو به کاهش است.
ایران و تنوع زیستی
نماینده فايو در ادامه سخنان خود عنوان کرد: ایران بهعنوان کشوری با اهمیت قابل توجه جهانی از منظر تنوع زیستی شناخته میشود. تنوع چشمگیر اقلیمی، توپوگرافی و اکوسیستمهای گوناگون ایران، زیستگاه منابع زیستی غنی شامل بیش از 8200 گونه گیاهی، حدود 197 گونه پستاندار، 535 گونه پرنده، 227 گونه خزنده، 21 گونه دوزیست، 160 گونه ماهیان آب شیرین و بیش از 700 گونه ماهیان دریایی است.
وی افزود: ایران همچنین زیستگاه چندین گونه مهم جهانی و برخی گونههای در معرض خطر از جمله یوزپلنگ آسیایی، پلنگ ایرانی، و جمعیتهای ارزشمند پرندگان مهاجر و گونههای بومی است. این غنای زیستی، همراه با منابع ژنتیکی ارزشمند و وجود خویشاوندان وحشی بسیاری از گونههای مهم زراعی و دامی، ایران را در زمره کشورهای دارای اهمیت زیستی قابل توجه در منطقه قرار داده است.
طايرو گفت: در عین حال، این سرمایههای ارزشمند طبیعی با فشارهای فزاینده ناشی از تغییرات اقلیمی، کمآبی، تخریب سرزمین و از بین رفتن زیستگاهها مواجه هستند که این امر، ضرورت تقویت اقدامات حفاظتی و مدیریت پایدار این منابع را بیش از پیش برجسته میکند.
نماینده فايو در ایران با بیان این که موضوع امسال به ما یادآوری میکند که مقابله با این چالشها، با اقدامات عملی در سطح محلی آغاز میشود، یادآور شد: این پیام بهطور ویژه با همکاری فايو در جمهوری اسلامی ایران نیز همخوانی دارد. در واقع، تقریبا تمامی مداخلات مورد حمایت فايو در ایران، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، در راستای حفاظت از تنوع زیستی، بهرهبرداری پایدار از منابع طبیعی، و تقویت تابآوری اکوسیستمها قرار دارند.
وی اظهار کرد: برخی از این ابتکارات بهطور مشخص بر حفاظت از تنوع زیستی و منابع ژنتیکی تمرکز دارند؛ از جمله پروژه فايو در حمایت از حفاظت از منابع ژنتیکی دامهای بومی در معرض خطر در شمالغرب ایران (گاو سرابی، بز مرخز، بز مهابادی و شتردوکوهانه) و همچنین حمایتهای پیشین از حفاظت از منابع ارزشمند ژنتیکی جانوری، مدیریت یکپارچه اکوسیستمهای حساس از جمله جنگلهای مناطق خشک و نیمهخشک و بسیاری پروژههای مشابه بوده است.
وی گفت: برخی دیگر از طریق احیای اکوسیستمها و زیستگاهها نقشآفرینی میکنند؛ مانند همکاری دیرینه فايو در حوضه دریاچه ارومیه که با کاهش فشارهای زیستمحیطی بر یکی از شکنندهترین اکوسیستمهای کشور، به حفاظت از آن کمک کرده است.
این کارشناس بینالمللی حوزه کشاورزی و غذا در ایران یادآور شد: بخش مهمی از مداخلات ما نیز از طریق مدیریت پایدار منابع طبیعی انجام میشود؛ از جمله مدیریت منابع آب، ارتقای بهرهوری آب، کشاورزی پایدار و مدیریت تلفیقی آفات. ابتکارات فايو در حوزه تغییر اقلیم، از جمله حمایت از آمادگی و سازگاری در چارچوب صندوق سبز اقلیم، نیز با تقویت ظرفیتهای ملی، برنامهریزی راهبردی و افزایش تابآوری اقلیمی، به شکلی فزاینده به حفاظت از تنوع زیستی کمک میکنند.
تنوع زیستی اما آسیبپذیر
طايرو ادامه داد: برای کشوری مانند ایران با تنوع زیستی غنی، منابع ژنتیکی ارزشمند، و اکوسیستمهای طبیعی مهم اما آسیبپذیر این پیوندها اهمیت ویژهای دارند.
وی اضافه کرد: در ایران، حفاظت از تنوع زیستی از موضوعاتی چون کشاورزی پایدار، امنیت آب، تابآوری اقلیمی، احیای اکوسیستمها، مدیریت مناطق خشک و نیمهخشک و معیشت جوامع روستایی جداییناپذیر است.
نماینده فايو در ایران اظهار کرد: این رویکرد کاملا با چارچوب راهبردی فايو و چشمانداز ما در قالب چهار بهتر (Four Betters) همسو است: تولید بهتر، تغذیه بهتر، محیط زیست بهتر و زندگی بهتر.
طايرو ادامه داد: موضوع امسال همچنین به ما یادآوری میکند که اقدامات مرتبط با تنوع زیستی از سطح محلی آغاز میشوند: در مزارع کشاورزان، در مراتع، در حوزههای آبخیز، در تالابها، در جنگلها و در درون جوامع محلی. اما زمانی که این اقدامات محلی به شکلی مستمر و هماهنگ دنبال شوند، اثرات آنها به سطح ملی و حتی جهانی گسترش خواهد یافت.
وی بیان کرد: فايو همچنان متعهد است همکاری قوی خود را با دولت جمهوری اسلامی ایران در راستای ترویج نظامهای غذایی و کشاورزی سازگار با تنوع زیستی، حفاظت از منابع ژنتیکی، احیای اکوسیستمها، تقویت تابآوری اقلیمی، و پیشبرد مدیریت پایدار منابع طبیعی ادامه دهد. در این همکاری، فايو و مجموعه گستردهتر نظام ملل متحد، نقش تسهیلگر مهمی ایفا میکنند؛ از طریق انتقال دانش جهانی، تخصص فنی، نوآوری و فناوری، و همچنین اجرای راهکارهای عملی متناسب با شرایط ملی و محلی.
نماینده فايو در ایران با بیان این که در عین حال، نقش راهبری اصلی، بهدرستی بر عهده نهادهای ملی است؛ چراکه مالکیت و تعهد ملی، برای پایداری نتایج و گسترش موفقیتها در سطح کشور، امری اساسی است، گفت: ما از تعهد مستمر دولت جمهوری اسلامی ایران به حفاظت از تنوع زیستی و مدیریت پایدار منابع طبیعی و نیز از همکاری سازنده و دیرینه با فايو و نظام ملل متحد در این حوزه مهم، قدردانی میکنیم. بیایید همچنان از سطح محلی برای اثرگذاری پایدار در سطح جهانی اقدام کنیم.
