انتشار اوراق، راهی برای تامین کسری بودجه

انتشار اوراق، راهی برای تامین کسری بودجه

رشد و توسعه‌ بازار صکوک در چند سال اخیر، به دلیل نقش آن در گسترش سرمایه‌گذاری در طرح‌های سودآور تحقق یافته است؛ همچنین قابلیت دیگر صکوک، آن است که به عنوان ابزاری برای کنترل نقدینگی و اعمال سیاست‌های انبساطی و انقباضی پولی مورد استفاده قرار گیرد.

در صورت به کارگیری صکوک بدین منظور، می‌توان به کاهش تامین مالی کسری بودجه‌ی دولت از طریق انتشار پول امیدوار بود و از افزایش پایه پولی و تورم جلوگیری کرد. با توجه به انعطاف‌پذیری صکوک و قابلیت انتشار برای تامین مالی انواع پروژه‌های اقتصادی و عمرانی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های این اوراق می‌تواند وجوه لازم برای پشتیبانی مالی از بخش‌های مختلف اقتصادی جامعه از جمله صنایع، کشاورزی و خدمات را فراهم آورده و منجر به تامین نیازهای مالی دولت در این بخش‌ها شود.

اوراق بهادار اسلامی در لایحه بودجه 1400

تکیه بر بازار اوراق بهادار اسلامی باعث می‌شود فشار کمتری به شبکه بانکی از حیث تسهیلات تکلیفی وارد شود، علاوه بر این، انتشار اوراق بهادار اسلامی نقدشوندگی بازارهای مالی کشور را افزایش می‌دهد و وجوه مازاد و غیرمولد اقتصاد را به سمت طرح‌های اقتصادی هدایت می‌کند.

جمع منابع بودجه عمومی کشور در لایحه بودجه 1400 رقمی بالغ بر 841 هزار میلیارد تومان است که 298 هزار میلیارد تومان آن را واگذاری دارایی‌های مالی تشکیل می‌دهد. از این مقدار، سهم منابع حاصل از فروش و واگذاری اوراق مالی اسلامی در منابع بودجه عمومی 125 هزار میلیارد تومان است. انتشار 6500 میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی توسط شرکت‌های دولتی برای اجرای طرح‌های دارای توجیه فنی، اقتصادی، مالی و زیست‌محیطی با تصویب شورای اقتصاد پیش‌بینی شده است؛ همچنین دولت مجاز به تامین مالی از محل انتشار اوراق مالی اسلامی و اسناد خزانه اسلامی به میزان 43 هزار میلیارد تومان جهت طرح‌های عمرانی، تادیه طلبکاران دولت و سایر هزینه‌های پیش‌بینی‌شده در قانون است. همچنین 10 هزار میلیارد تومان نیز به‌ منظور بازپرداخت اصل و سود اوراق سررسید شده در سال 1400 پیش‌بینی شده است.

ساختار بودجه و هزینه‌های دولت

بودجه عمومی دولت از دو بخش درآمدها و پرداخت‌های عمومی تشکیل می‌شود. بخش درآمدهای عمومی درآمد حاصل از مالیات، نفت و دیگر درآمدها و بخش پرداخت‌ها، اعتبارات جاری و عمرانی را در برمی‌گیرد. تفاوت میان درآمدهای عمومی و پرداخت‌ها به صورت کسری درآمدها نسبت به پرداخت‌ها در ذیل بخش درآمدها درج می‌شود. از نظر حسابداری، بودجه همیشه در تراز قرار می‌گیرد؛ اما از نظر اقتصادی، منابع و مصارف دولت، مفاهیمی مانند کسری بودجه یا مازاد بودجه را ایجاد می‌کند. به طور کلی منابع دولت از محل درآمدهای مالیاتی، فروش دارایی و ثروت (درآمد نفت) و ایجاد بدهی (تعهد) تامین می‌شود. از طرف دیگر مصارف دولت نیز در سه قالب اصلی مخارج مصرفی (جاری و عمرانی)، سرمایه‌گذاری و بازپرداخت بدهی‌ها صورت می‌گیرد.

دولت در 6 زمینه به بازارهای پولی و مالی نیاز داد: هزینه‌های جاری، بدهی‌های معوقه، تامین کالاهای مصرفی و سرمایه‌ای، خرید خدمات، اجرای طرح‌های عمرانی جدید و تکمیل طرح‌های عمرانی نیمه تمام؛ برای پوشش این هزینه ها می توان از اوراق بهادار اسلامی استفاده کرد. اوراق بهادار اسلامی نشان دهنده و بیانگر یک دارایی مشخص است و در حال حاضر اوراق قرضه با توجه به این که فقط حاکی از تعهد بدهی هستند و با سیستم بانکداری اسلامی ایران تطابق ندارد در ایران منتشر نمی‌شود و به همین علت مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

جدول میزان پوشش‌دهی اوراق بهادار اسلامی جهت تامین کسری بودجه

با توجه به موارد یاد شده، کلیه نیازهای مالی دولت برای جبران کسری بودجه را می‌توان از طریق اسناد خزانه‌ی اسلامی تامین مالی کرد. در مرحله بعد اوراق استصناع و جعاله از این ویژگی‌ها برخوردار هستند. سایر انواع اوراق بهادار در جایگاه‌های بعدی قرار می‌گیرند. در نهایت اینکه از طریق اوراق سلف هیچ یک از هزینه‌های مورد نظر دولت را نمی‌توان تامین مالی نمود. تامین کالاهای مورد نیاز دولت به آسانی توسط انواع مختلف اوراق بهادار اسلامی تامین مالی می‌شوند. منابع مالی مورد نیاز برای اجرای طرح‌های عمرانی جدید و تکمیل طرح‌های نیمه تمام نسبت به سایر هزینه‌های دولت در دسترس‌تر هستند. به عبارت دیگر، دولت برای تامین مالی این هزینه‌ها ابزارهای مالی بیشتری را در اختیار داشته و با محدودیت کمتری مواجه است.

تا چه زمان انتشار اوراق کارساز است؟

در ابتدا باید به این مهم اشاره کرد که انتشار اوراق یکی از راه‌حل‌های تامین کسری بودجه است. کاهش مخارج دولت یکی دیگر از راه‌حل‌های جبران کسری بودجه است. عدم پرداخت حقوق کارمندان دولت و به تعویق انداختن آن، عدم پرداخت مطالبات و دستمزد پیمانکاران، عدم ایفای تعهدات به سازمان‌ها از جمله مصادیق آن است. استقراض از بانک‌ها راه حل دیگری در زمینه تامین کسری بودجه است. بدترین راهکار نیز برای تامین کسری بودجه استقراض از بانک مرکزی است. بعضی از این راه حل ها ممکن است کشور را با مخارات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی مواجه نماید. از آنجا هم که ظرفیت بازار بدهی در ایران توان انتشار صکوک به میزان نیازهای کشور را ندارد راه حل جامع باید ترکیبی از همه این مواردی که بیان شد باشد و در واقع همه‌ی آن‌ها برای اقتصاد ایران خوب هستند و مهم یافتن ترکیب بهینه استفاده از همه آنهاست.

یکی از شاخص‌هایی که می‌توان با آن حد مجاز انتشار اوراق را برآورد کرد نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی (GDP) است. براساس این نسبت می‌توان گفت انتشار بی رویه اوراق منجر به انباشت سرسید اوراق و افزایش نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی می‌شود که نتیجه آن ناتوانی دولت برای بازپرداخت بدهی‌ها و اعلام نکول دولت است.  با اعلام نکول آسیب شدیدی به اعتبار دولت، تجارت بین‌المللی، رشد اقتصادی و... وارد می‌شود و فرار سرمایه رخ می‌دهد.

طبق بررسی‌های صورت گرفته و برآوردهایی که در این زمینه انجام شده است شده است؛ میزان بدهی انباشت شده ایران در مقایسه با سایر کشورها کمتر است. البته باید به این نکته مهم نیز اشاره کرد که اقتصاد ایران بدهی‌های غیرصریح فراوانی در ساختار خود دارد؛ مثل حجم گسترده طرح‌های عمرانی که باید هر ساله بهره داری شود و نمی‌شود و این در هیچ کدام از آمارهای منتشر شده نیست. با این وجود یکی از دلایل کمتر بودن میزان بدهی در ایران این است که انتشار اوراق و تامین کسری بودجه به این شیوه در ایران سابقه طولانی ندارد و طی چند سال اخیر مورد استفاده قرار گرفته است. در بسیاری از کشورها حتی در کشورهایی که در رتبه‌های برتر از نظر شاخص‌های اقتصادی قرار دارند، این میزان بالاتر است و حتی تا چند برابر GDP نیز بدهی انباشت شده دارند.

در حال حاضر آمریکا با حدود 19.23 تریلیون دلار بیشترین میزان بدهی در جهان را دارد و ژاپن با 9.087 تریلیون دلار، ایتالیا با 2.48 تریلیون دلار و اسپانیا با 1.24 تریلیون دلار در رتبه‌های دو تا چهار از نظر میزان بدهی قرار دارند.

همچنین از نظر نسبت میزان بدهی به GDP نیز ژاپن با 237 درصد در رتبه اول، ونزویلا با 214 درصد در رتبه دوم، سودان با 177 درصد در رتبه سوم و یونان با 174 درصد در رتبه چهارم قرار دارد. در بین کشورهای منتخب از نظر اقتصادی نیز نسبت میزان بدهی به GDP در آمریکا 106 درصد، فرانسه 99 درصد، اسپانیا 95 درصد انگلیس 85 درصد و آلمان 56 درصد بوده است.

در آسیا و کشورهای همسایه نیز این نسبت در ایران  و ترکیه نزدیک30 درصد ، عربستان سعودی 29 درصد، روسیه 14 درصد، و امارات 19 درصد است.

هرچه نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی بیشتر باشد، احتمال بازپرداخت بدهی کشور کمتر و ریسک نکول آن بیشتر است که می‌تواند باعث بحران‌های مالی در بازارهای داخلی و بین‌المللی شود.

این نسبت در ایران با توجه به آمارهای مختلف داخلی و خارجی منتشر شده حدود 30 تا 40 درصد است که در مقایسه با میانگین جهانی حدود 60 درصد و در مقایسه با سایر کشورها کمتر است؛ البته باید توجه داشت که انتشار بی رویه اوراق و ایجاد بی‌برنامه بدهی دولت خطراتی نیز خواهد داشت. در برخی از کشورهایی که میزان بدهی بالاتری دارند به موازات درآمدهای پایدار به غیر از انتشار اوراق نیز دارند که منجر به کاهش ریسک استفاده از اوراق و ایجاد بدهی می‌شود، اما در ایران ما از منظر نوع درآمد دچار نوسان زیادی هستیم و بنابراین صرف تیکه بر انتشار اوراق می‌تواند ریسک‌های زیادی نیز برای کشور به وجود آورد. با توجه به این که درآمدها در کشور ما پایدار نیست و همچنین اگر ساختار هزینه‌ها در بودجه اصلاح نشود با همین نسبت 30 تا 40 درصدی نیز می‌توان به بن بست برسیم. مطالعات بانک جهانی در این خصوص نشان می‌دهد که اگر نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی یک کشور برای مدت طولانی از 77 درصد فراتر رود نگران کننده خواهد بود و رشد اقتصادی را کند خواهد کرد.

انتشار اوراق شمشیری دولبه برای دولت

استفاده از شمشیر دو لبه انتشار اوراق و ایجاد بدهی نیازمند دانش و مهارت است که دولت درباره مدیریت و کنترل آن باید داشته باشند. طی چند سال اخیر عمده درآمدهای ایران از طریق منابع نفتی بوده است و نیازی به انتشار اوراق احساس نمی‌شد؛ اما در حال حاضر با توجه به کاهش درآمدهای نفتی، انتشار اوراق یکی از روش‌های تامین کسری بودجه است. اگر دولت و به‌ویژه بانک مرکزی بتواند از دانش و تجربه‌های جهانی درباره مدیریت بدهی استفاده نماید؛ می‌توان امیدوار بود که ایجاد بدهی و انتشار اوراق منجر به ایجاد تورم افسارگسیخته و بحران مالی در ایران نشود. برای استفاده از ترکیب بهینه انتشار اوراق، مدیریت هزینه‌ها و کاهش آن در کشور نیازمند یک شورای ثبات مالی هستیم. اگر این مسيله با تاخیر مواجه شود، تبعات آن منجر به تلاطم بازارها و ناموفق بودن سیاستگذاران مالی خواهد بود. در مرحله بعدی پیشنهاد می‌شود نهاد پایش و مدیریت بدهی‌های دولت ذیل این شورا در یک جایگاه فراقوه ای ایجاد شود تا منجر به مدیریت هدفمند در خصوص انتشار اوراق و ایجاد بدهی در کشور شود.

*سجاد موحد، مدیرعامل مرکز مالی ایران

local_offerبرچسب‌ها:
الاکلنگ طلا و نفت

الاکلنگ طلا و نفت

قیمت نفت در معاملات روز گذشته، سه‌شنبه، افزایش یافت و با نزدیک شدن به بحران عرضه انرژی در سراسر جهان به بالاترین سطح خود در چند سال اخیر رسید. این در حالی است که کاهش دما در چین نگرانی‌ها را درباره ای...

Sena.ir/
ثبات کامل قیمت‌ها در بازار خودرو / قیمت خودرو امروز 28 مهر 1400

ثبات کامل قیمت‌ها در بازار خودرو / قیمت خودرو امروز 28 مهر 1400

قیمت خودرو در بازار امروز چهارشنبه با ثبات نسبتا همه‌گیری همراه است و در ابتدای روز تقریبا تمامی خودروهای داخلی هیچ تغییر قیمتی را ثبت نکردند.

TejaratNews.com/
خبری که شاید بر قیمت دلار تاثیر بگذارد

خبری که شاید بر قیمت دلار تاثیر بگذارد

وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده که گفتگوها میان هیات ایرانی و دیگر طرف‌های توافق برجام، هفته آینده در بروکسل ادامه خواهد یافت.

TejaratNews.com/
عوامل افزایش قیمت دلار چه بود؟ / آخرین قیمت دلار پیش از امروز 28 مهر

عوامل افزایش قیمت دلار چه بود؟ / آخرین قیمت دلار پیش از امروز 28 م...

در چهارمین روز هفته، قیمت دلار به سطح 27 هزار و 500 تومان نزدیک شد و فلز گران‌بهای داخلی یک کانال صعود را به ثبت رساند. روز سه‌شنبه، دلار 205تومان رشد را به ثبت رساند و حدود ساعت 3 بعدازظهر در محدوده ...

TejaratNews.com/

رشد 12554 واحدی شاخص بورس/ارزش معاملات دو بازار به 11هزار میلیارد تومان کاهش یافت

پیش‌بینی بازار طلا تا پایان سال 1400 / تاثیر دلار و مذاکرات بر فلز زرد (ویديو)

پیش‌بینی بازار طلا تا پایان سال 1400 / تاثیر دلار و مذاکرات بر فلز...

طلا یکی از دارایی‌هایی که می‌تواند در سبد افراد باشد و تبدیل دارایی به طلا، از جمله گزینه‌های مناسب محسوب می‌شود. اما پیش بینی طلا تا پایان سال 1400 چگونه است؟ دو کارشناس به این پرسش پاسخ داده‌اند.

TejaratNews.com/

دلار تا پایان سال 1400 به کدام سمت می‌رود؟ (ویديو)

راهکارهای توازن قیمت ها در بازار وکیوم باتوم و قیر

راهکارهای توازن قیمت ها در بازار وکیوم باتوم و قیر

جلوگیری از خام فروشی وکیوم باتوم به عنوان ماده اولیه تولید قیر و همچنین افزایش عرضه می‌تواند به عنوان راهکارهای توازن بیشتر بازار قیر مطرح باشد.

Sena.ir/
آغاز واکنش‌ها به تهاتر نفت با چای / «چرا با ارزهای دیجیتال تهاتر نمی‌کنند؟»

آغاز واکنش‌ها به تهاتر نفت با چای / «چرا با ارزهای دیجیتال تهاتر ن...

بحث تهاتر نفت در برابر کالا مدتی است که به دلیل تحریم‌ها دوباره از سر گرفته شده است. معاون توسعه صادرات کالا و توسعه تجارت در تازه‌ترین خبر اعلام کرده بود: ایران دربرابر نفت از سریلانکا چای وارد می‌کن...

TejaratNews.com/
عرضه برنج 12 هزار تومانی در بازار

عرضه برنج 12 هزار تومانی در بازار

حنان قیمت هر کیلو برنج تایلندی برای مصرف کننده را 12 هزار و 500 تومان، هندی را 18 هزار و 500 تومان و پاکستانی را 20 هزار و 500 تومان اعلام کرد.

TejaratNews.com/
جزيیات وام و یارانه مسکن دولتی / پنج دهک پایینی منتظر باشند شاخص ریزش 2 هزار واحدی دارد کدام سهامداران منتظر واریز سود باشند؟ اعضای حقوقی هیيت مدیره صندوق توسعه انتخاب شدند تکذیب اعلام قیمت‌های جدید خودرو " ثامید " تعدادی واحد اداری و تجاری را می فروشد بورس 42 واحد رشد کرد ضرورت بررسی اثر هزینه‌ای و درآمدی حذف ارز 4200 تومانی محل دفتر " سجام " دیگر استیجاری نیست انتخاب اعضای حقوقی هیات مدیره صندوق توسعه در مجمع تکذیب اعلام قیمت‌های جدید خودرو " قجام " باز هم " قیستو " را فروخت قرادرداد ایران و ونزويلا چقدر به نفع ماست؟ آغاز اصلاح قیمت خوردو رشد قیمت‌های جهانی، فرصتی برای صعود بورس " ونیرو " تصمیمات مجمع را ثبت کرد الگوی W و دو هدف شاخص‌کل تصمیمات مجمع " ستران " به ثبت رسید تصمیمات مجمع " غدام " ثبت شد الاکلنگ طلا و نفت آغاز ثبت‌‌نام طرح جهش تولید مسکن از امروز مجمع صندوق سرمایه گذاری نیکوکاری جایزه علمی فناوری پیامبر اعظم (ص)برگزار می شود صورت مالی میاندوره ای "وسپهر " منتشر شد خبری که شاید بر قیمت دلار تاثیر بگذارد " داراب " هم صورت مالی منتشر کرد مجمع اختصاصی بازارگردانی دارا داریوش در روز جاری ثبات کامل قیمت‌ها در بازار خودرو / قیمت خودرو امروز 28 مهر 1400 انتشار ترازنامه میاندوره ای " وبوعلی " صورت مالی حسابرسی نشده " خفنر " را منتشر کرد "جهرم " صورت مالی 6 ماهه منتشر کرد مستاجران بخوانند / چطور برای مسکن ارزان ثبت‌نام کنیم؟ پیش‌بینی بورس امروز 28 مهر / سه صنعت مهم بورس مهم‌ترین اخبار اثرگذار بر بورس امروز / فولادی‌ها سبز می‌شوند؟ محرک‌های رشد سکه چه بود؟ / پیش‌بینی‌ها در بازار طلا چگونه است؟ تصاویر عروسی پسر سومین ثروتمند دنیا عوامل افزایش قیمت دلار چه بود؟ / آخرین قیمت دلار پیش از امروز 28 مهر یارانه 250هزار تومانی در راه است؟ ضمانت نیم بند کاغذی، اما سفت و سخت واقعی نان خشک گران‌تر از نان تازه! رمزارزها همچنان در مسیر صعود پیش‌بینی بازار طلا تا پایان سال 1400 / تاثیر دلار و مذاکرات بر فلز زرد (ویديو) آغاز ثبت نام متقاضیان مسکن در سامانه ثمن از فردا با فیلترشکن ببینید 1400/07/27 طرح مجلس برای ورود 60 تا 80هزار خودرو چگونه کارت سوخت جدید بگیریم؟ ادعای باکو: مانع صادرات ایران به روسیه نشده‌ایم ورود 60 تا 80 هزار خودروی خارجی از نیمه اول 1401 متوسط قیمت اجاره آپارتمان در شیراز / اجاره‌نشینی در شیراز چقدر هزینه دارد؟ افزایش قیمت طلا و سکه در بازار/ قیمت دلار و یورو امروز 1400/7/27 اعضای حقوقی هیات مدیره صندوق توسعه انتخاب شدند