به گزارش خبرآنلاین روزنامه فرهیحتگان نوشت: یکی از جاهایی که می‌توان رد این فشارها را دنبال کرد، آمار چک‌های برگشتی است؛ شاخصی که اگرچه به‌تنهایی نمی‌تواند تصویری کامل از وضعیت اقتصادی ارايه دهد، اما تغییرات آن می‌تواند نشانه‌هایی از وضعیت مبادلات و توان پرداخت تعهدات مالی و حتی نشانه‌هایی از رونق و رکود در اقتصاد باشد.
بررسی آمار چک‌های برگشتی از دی‌ماه 1403 تا مردادماه 1405 نشان می‌دهد هم‌زمان با دو جنگ 12روزه و 40روزه رمضان، نسبت تعداد و مبلغ چک‌های برگشتی افزایش‌یافته، اما این افزایش در ماه‌های بعد تا حدودی تعدیل شده است. به بیان دیگر شوک‌های ناشی از جنگ در آمار چک‌ها قابل‌مشاهده‌اند، اما داده‌ها نشان نمی‌دهند این شوک‌ها در تمام ماه‌های بعد به افزایش مداوم نسبت چک‌های برگشتی منجر شده باشند.
پس از جنگ 12روزه، نسبت تعداد چک‌های برگشتی که در تیرماه 1404 به 14.5 درصد رسیده بود، در آبان‌ماه به 8.7 درصد کاهش یافت؛ نسبت مبلغ چک‌های برگشتی نیز از اوج 22.6 درصدی تیرماه 1404 به 13.1 درصد در مهرماه سال گذشته رسید. در سال 1405 هم پس از ثبت نسبت‌های بالاتر در فروردین‌ماه، هر دو شاخص در اردیبهشت و خرداد کاهش پیدا کردند. پس از جنگ 40روزه رمضان، نسبت تعداد چک‌های برگشتی در تیر و مرداد افزایش یافت، اما نسبت مبلغ در مردادماه اندکی پایین‌تر آمد. این روند نشان می‌دهد پس از جهش‌های مقطعی، نسبت چک‌های برگشتی در ادامه به محدوده‌های پایین‌تری بازگشته است؛ هرچند رکوردشکنی مبلغ اسمی چک‌های برگشتی در مردادماه 1405 یادآوری می‌کند که نمی‌توان از بازگشت کامل همه ابعاد مبادلات اقتصادی به شرایط پیش از جنگ سخن گفت.
معادله جنگ در آمار تعداد و مبلغ چک‌های برگشتی
نسبت تعداد چک‌های برگشتی به چک‌های مبادله‌شده در سه ماه پایانی سال 1403 روندی نسبتا باثبات داشت و در محدوده 9.4 تا 10.3 درصد قرار گرفت. این نسبت در فروردین 1404 به 9.1 درصد کاهش یافت، اما در ماه‌های بعد روندی افزایشی پیدا کرد و در خردادماه، هم‌زمان با وقوع جنگ 12روزه، به 11.7 درصد رسید. این روند در تیرماه، نخستین ماه پس از جنگ، شدت بیشتری گرفت و نسبت تعداد چک‌های برگشتی با افزایش 2.8 واحد درصدی نسبت به خرداد به 14.5 درصد رسید. اگرچه این شاخص در ماه‌های بعد کاهش یافت و در آبان‌ماه به 8.7 درصد رسید، در ماه‌های پایانی سال دوباره صعودی شد و اسفندماه را با نسبت 14.1 درصد به پایان رساند.
در سال 1405 نیز نسبت تعداد چک‌های برگشتی در فروردین‌ماه به 16.9 درصد رسید که بالاترین میزان در کل دوره مورد بررسی است. پس از آن، این شاخص در اردیبهشت و خرداد کاهش یافت و به 10.5 درصد رسید، اما در ماه‌های پس از جنگ 40روزه رمضان مجددا افزایش پیدا کرد؛ به‌طوری‌که نسبت تعداد چک‌های برگشتی در تیرماه به 12 درصد و در مردادماه به 12.4 درصد رسید. به‌این‌ترتیب، درحالی‌که پس از جنگ 12روزه جهش قابل‌توجهی در نسبت تعداد چک‌های برگشتی مشاهده شد، در دوره پس از جنگ رمضان نیز این شاخص بار دیگر مسیر افزایشی در پیش گرفت، هرچند هنوز به اوج ثبت‌شده در فروردین‌ماه نرسیده است.
نسبت مبلغ چک‌های برگشتی به کل مبلغ چک‌های مبادله‌شده هم در همین دوره با نوسانات قابل‌توجهی همراه بوده است. این نسبت در دی و بهمن 1403 به ترتیب 14.3 و 14.1 درصد بود و در اسفندماه به 15.4 درصد رسید. در فروردین 1404 به 13.8 درصد کاهش یافت، اما در اردیبهشت و خرداد روندی افزایشی پیدا کرد و به ترتیب به 14.4 و 16.7 درصد رسید. با وقوع جنگ 12روزه، این روند در تیرماه شدت گرفت و نسبت مبلغ چک‌های برگشتی با افزایش 5.9 واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به 22.6 درصد رسید؛ بالاترین میزان ثبت‌شده در کل دوره مورد بررسی.
این نسبت در مرداد و شهریور به ترتیب به 18.9 و 18.3 درصد کاهش یافت و در مهرماه به 13.1 درصد رسید. بااین‌حال، در ماه‌های پایانی سال دوباره افزایش پیدا کرد و در اسفندماه به 17.4 درصد رسید. در سال 1405 نیز نسبت مبلغ چک‌های برگشتی در فروردین به 20.3 درصد رسید، اما در اردیبهشت و خرداد به ترتیب به 13.1 و 12 درصد کاهش یافت. پس از جنگ 40روزه رمضان، این شاخص در تیرماه به 14.6 درصد افزایش پیدا کرد، اما برخلاف نسبت تعداد چک‌های برگشتی، در مردادماه اندکی کاهش یافت و به 14.1 درصد رسید. مقایسه دو شاخص نشان می‌دهد در بسیاری از ماه‌ها، سهم مبلغ چک‌های برگشتی از کل مبادلات از سهم تعدادی آن‌ها بیشتر بوده است؛ از جمله در تیرماه 1404 که در برابر برگشت 14.5 درصد از چک‌ها از نظر تعداد، سهم مبلغ چک‌های برگشتی به 22.6 درصد رسید. این اختلاف نشان می‌دهد متوسط مبلغ چک‌های برگشتی در آن ماه از متوسط مبلغ کل چک‌های مبادله‌شده بیشتر بوده است و اهمیت بررسی هم‌زمان تعداد و ارزش چک‌های برگشتی را نشان می‌دهد.
بازگشت تدریجی چک‌های برگشتی به قبل از جنگ
بررسی مبلغ چک‌های برگشتی از دی‌ماه 1403 تا مردادماه 1405 نشان می‌دهد ارزش ریالی چک‌های برگشت‌خورده در این دوره، باوجود نوسانات ماهانه، روندی افزایشی داشته است. مبلغ چک‌های برگشتی که در دی و بهمن 1403 به ترتیب 130 و 129 هزار میلیارد تومان بود، در اسفندماه به 171 هزار میلیارد تومان رسید. در فروردین 1404 این رقم به 88 هزار میلیارد تومان کاهش یافت، اما در دو ماه بعد مجددا افزایش پیدا کرد و در خردادماه به 141 هزار میلیارد تومان رسید. با وقوع جنگ 12روزه در خردادماه 1404، یکی از مهم‌ترین تغییرات این شاخص در تیرماه همان سال رقم خورد؛ به‌طوری‌که مبلغ چک‌های برگشتی با افزایشی حدود 47 درصدی نسبت به خردادماه، به 207 هزار میلیارد تومان رسید. این جهش در نخستین ماه پس از جنگ، می‌تواند نشانه‌ای از تشدید فشار بر مبادلات اعتباری و تعهدات مالی در پی شرایط بی‌ثبات اقتصادی و اختلالات ناشی از جنگ باشد.
هرچند در مردادماه مبلغ چک‌های برگشتی به 171 هزار میلیارد تومان کاهش یافت، در شهریورماه دوباره به 195 هزار میلیارد تومان رسید. به‌این‌ترتیب، آثار احتمالی شوک ناشی از جنگ را می‌توان در افزایش قابل‌توجه مبلغ چک‌های برگشتی در ماه بلافاصله پس از آن و تداوم نوسانات این شاخص در ماه‌های بعد دنبال کرد.
در ماه‌های پایانی سال 1404 نیز مبلغ چک‌های برگشتی همچنان در سطوح بالایی قرار داشت. این رقم در مهرماه به 146 هزار میلیارد تومان کاهش یافت، اما در آبان و آذر به ترتیب به 174 و 204 هزار میلیارد تومان رسید. در دی‌ماه 207 هزار میلیارد تومان چک برگشت خورد و این رقم در بهمن‌ماه با ثبت 221 هزار میلیارد تومان به بالاترین میزان سال رسید. در اسفندماه نیز مبلغ چک‌های برگشتی 189 هزار میلیارد تومان بود. در سال 1405، این شاخص در فروردین‌ماه به 180 هزار میلیارد تومان رسید و در اردیبهشت با افزایش به 201 هزار میلیارد تومان، در خردادماه به 165 هزار میلیارد تومان کاهش یافت. با آغاز جنگ 40روزه رمضان، بررسی روند این شاخص در ماه‌های جنگ و پس از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در تیرماه، یعنی ماه پس از دوره جنگ، مبلغ چک‌های برگشتی به 197 هزار میلیارد تومان رسید و در مردادماه با افزایش بیشتر، رقم 231 هزار میلیارد تومان را ثبت کرد؛ رقمی که بالاترین میزان در کل دوره مورد بررسی است.
مقایسه مردادماه 1405 با مردادماه سال قبل نیز از رشد حدود 35 درصدی مبلغ چک‌های برگشتی حکایت دارد، بنابراین در کنار جهش 47 درصدی تیرماه 1404 پس از جنگ 12روزه، افزایش مبلغ چک‌های برگشتی در ماه‌های پس از جنگ 40روزه رمضان نیز قابل‌توجه است. البته برای تفکیک اثر جنگ از سایر عوامل، باید تورم، تغییر حجم مبادلات چک و وضعیت فعالیت بنگاه‌های اقتصادی را نیز در تحلیل لحاظ کرد. نکته مهم اینکه با درنظرگرفتن قیمت ثابت اسفندماه 1404، ارزش حقیقی چک‌های برگشتی در سال جاری بین 150 تا 170 همت خواهد بود که نسبت به ارقام بیش از 200 همتی سال گذشته، ارزش حقیقی چک‌های برگشتی روند کاهشی داشته است.
در نهایت، آنچه از کنار هم گذاشتن این ارقام به دست می‌آید، تصویری از بازگشت نسبی مبادلات چکی به وضعیت پیش از شوک‌های جنگی است؛ گویی پس از هر جهش، بخشی از فشار اولیه فروکش کرده و نسبت چک‌های برگشتی دوباره به محدوده‌های پایین‌تر بازگشته است. بااین‌حال این بازگشت به معنای ازمیان‌رفتن تمام آثار نااطمینانی یا بهبود قطعی وضعیت مالی بنگاه‌ها نیست.
17302
