به گزارش خبرنگار مهر، اگر در نزدیکی برخی میدانهای نفتی یا پالایشگاهها باشید، احتمالا شعلههای بزرگی را دیدهاید که از بالای مشعلها زبانه میکشند. این شعلهها نتیجه سوزاندن گازهای همراه نفت است؛ گازهایی که هنگام استخراج نفت از زمین خارج میشوند. در سالهای گذشته، به دلایل مختلفی مانند نبود زیرساخت کافی برای جمعآوری یا انتقال این گازها، بخش زیادی از آنها در مشعلها سوزانده میشد. به این فرآیند «فلرینگ» گفته میشود.
سوزاندن گازهای همراه چند مشکل اساسی دارد. نخست اینکه این گازها خودشان یک منبع انرژی ارزشمند هستند و وقتی میسوزند، در واقع بخشی از سرمایه ملی از بین میرود. دوم اینکه فلرینگ باعث انتشار آلایندههایی مانند دیاکسیدکربن و سایر گازهای گلخانهای میشود که بر کیفیت هوا و محیطزیست تاثیر منفی میگذارند.
به همین دلیل در سالهای اخیر بسیاری از کشورها تلاش کردهاند میزان فلرینگ را کاهش دهند و گازهای همراه را جمعآوری کنند. در ایران هم این موضوع به یکی از برنامههای مهم صنعت نفت تبدیل شده است. هدف اصلی این است که گازهایی که قبلا در مشعلها میسوختند، به جای هدر رفتن وارد چرخه تولید شوند و بهعنوان خوراک صنایع، سوخت نیروگاهها یا مواد اولیه پتروشیمی مورد استفاده قرار بگیرند.
در همین چارچوب، جمعآوری گازهای همراه نفت و کاهش فلرسوزی به یکی از طرحهای راهبردی صنعت نفت در دولت چهاردهم تبدیل شده است. شرکت ملی نفت ایران اعلام کرده که با وجود محدودیتهای مختلف از جمله تحریمها، مشکلات تامین مالی و چالشهای فنی و اجرایی، این برنامه را با جدیت دنبال میکند.
افزایش جمعآوری گازهای همراه در سالهای اخیر
بررسی روند اجرای طرحها نشان میدهد که در سالهای اخیر سرعت جمعآوری گازهای همراه نفت بیشتر شده است. در گذشته بخش قابل توجهی از این گازها در مشعلها میسوخت، اما اکنون با اجرای پروژههای جدید، بخشی از آنها به چرخه مصرف بازگشته است.
به گفته شرکت ملی نفت ایران، در دولت چهاردهم حدود 9 میلیون مترمکعب گازهای فلر جمعآوری شده است. از این مقدار، حدود 7 میلیون مترمکعب مربوط به گازهای همراه نفت و 2 میلیون مترمکعب مربوط به گازهای مشعل بوده است. این آمار نشان میدهد میزان جمعآوری گازهای فلر نسبت به قبل از آغاز به کار دولت در مرداد 1403 افزایش قابل توجهی داشته است.
پیش از آن، مجموع گاز جمعآوریشده حدود 7 میلیون مترمکعب بود، اما اکنون این رقم حدود 130 درصد افزایش یافته است؛ یعنی بیش از دو برابر شده است. این افزایش نشان میدهد پروژههای مربوط به جمعآوری گازهای همراه در حال پیشرفت است و بخشی از گازهایی که قبلا در مشعلها میسوختند، اکنون مورد استفاده قرار میگیرند.
سال گذشته نیز چند طرح مهم در این حوزه با حضور ريیسجمهوری به بهرهبرداری رسید. این پروژهها بخشی از برنامه دولت برای کاهش فلرینگ را عملیاتی کردند و باعث افزایش ظرفیت بازیافت گازهای همراه شدند.
با این حال، مسيولان صنعت نفت میگویند همه این اقدامات آنطور که باید در رسانهها بازتاب پیدا نکرده است. یکی از دلایل این موضوع، شرایط خاص کشور در ماههای اخیر بوده است که باعث شده اطلاعرسانی درباره برخی پروژهها محدودتر انجام شود.
با وجود این، روند کلی نشان میدهد که جمعآوری گازهای همراه نفت نسبت به سالهای گذشته سرعت بیشتری گرفته و پروژههای جدیدی در نقاط مختلف کشور در حال اجرا هستند.
پروژههای بزرگ برای کاهش فلرینگ
در حال حاضر چند پروژه مهم در صنعت نفت با هدف جمعآوری گازهای همراه و کاهش فلرسوزی در حال اجرا است. این پروژهها قرار است بخش بیشتری از گازهای همراه را به چرخه مصرف بازگردانند.
یکی از مهمترین این طرحها پروژه «انجیال 3200» است که از پروژههای بزرگ صنعت نفت در زمینه جمعآوری و فرآورش گازهای همراه به شمار میرود. همچنین پروژه «انجیال 3100 دهلران» از دیگر طرحهایی است که برای جمعآوری گازهای همراه در حال اجرا است.
علاوه بر این، طرح احداث کارخانه گاز و گاز مایع در خارک نیز با هدف افزایش ظرفیت فرآورش گازهای همراه دنبال میشود. در کنار این پروژهها، طرح جمعآوری گازهای مشعل در پالایشگاه گاز بیدبلند خلیج فارس و طرح جمعآوری گازهای مشعل از سوی پتروشیمی مارون نیز در دست اجرا قرار دارد.
اجرای این پروژهها اهمیت زیادی دارد، زیرا هر کدام از آنها میتوانند حجم قابل توجهی از گازهای همراه را جمعآوری کنند. نتیجه این کار هم کاهش فلرسوزی و هم استفاده بهتر از منابع انرژی خواهد بود.
در عین حال، اجرای چنین پروژههایی معمولا پیچیدگیهای فنی و مالی زیادی دارد. علاوه بر آن، شرایط خاص کشور در ماههای اخیر نیز بر روند اجرای برخی از پروژهها تاثیر گذاشته است. به گفته مسيولان صنعت نفت، وقوع جنگ تحمیلی سوم و محدودیتهایی که در زنجیره تامین تجهیزات ایجاد شد، باعث شد بخشی از پروژهها با چالشهایی روبهرو شوند.
در چنین شرایطی، جابهجایی منابع اجرایی و اولویت یافتن برخی ماموریتهای راهبردی کشور نیز میتوانست بر زمانبندی اجرای پروژههای صنعتی تاثیر بگذارد. با این حال، صنعت نفت توانسته تولید پایدار نفت و گاز را حفظ کند و همزمان اجرای طرحهای توسعهای از جمله پروژههای جمعآوری گازهای همراه را ادامه دهد.
بر اساس اعلام شرکت ملی نفت ایران، موضوع جمعآوری گازهای همراه همچنان در سطح عالی مدیریت کشور مورد پیگیری قرار دارد. حتی در نشستهایی که با حضور ريیسجمهوری برگزار شده، طرحهای مرتبط با جمعآوری گازهای مشعل و پروژههای مهم صنعت انرژی بهصورت برخط بررسی شدهاند.
این موضوع نشان میدهد کاهش فلرینگ همچنان یکی از اولویتهای صنعت نفت است. مسيولان این بخش معتقدند اگر حمایتهای لازم در زمینه سرمایهگذاری و تامین منابع مالی ادامه پیدا کند، میتوان در سالهای آینده بخش بیشتری از گازهای همراه را جمعآوری کرد.
در نهایت، کاهش فلرسوزی فقط یک موضوع فنی در صنعت نفت نیست. این موضوع هم به حفظ منابع انرژی کشور کمک میکند، هم میتواند درآمد و ارزش افزوده بیشتری ایجاد کند و هم اثرات مثبتی بر محیطزیست داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند ادامه این مسیر میتواند یکی از گامهای مهم برای بهبود مدیریت منابع انرژی در کشور باشد.
