فرارو- اقتصاد ایران در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده که تورم دیگر صرفا یک شاخص اقتصادی نیست و به یکی از مهمترین مسايل اقتصاد کشور تبدیل شده است. در مردادماه، تورم نقطهبهنقطه خانوارها به حدود 89 درصد رسید؛ در همین حال، ادامه جنگ، محدودیتهای شدید تجاری و فشار بر صادرات نفت، چشمانداز درآمدهای ارزی کشور را با ابهام بیشتری مواجه کرده است.
به گزارش فرارو، استفاده از عبارت «ابرتورم» در روزهای اخیر روند صعودی نشان داده و برخی کارشناسان برای توصیف این موضوع از مثال سیل و بهمن استفاده کردهاند؛ اما آیا واقعا شرایط تا این حد خطرناک است؟ برای مبارزه با ابرتورم احتمالی یا پیشگیری از آن چه میتوان انجام داد؟
مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفتوگو با فرارو، معتقد است وقوع فوری ابرتورم در ایران قطعی نیست، اما در صورت تداوم جنگ و محاصره اقتصادی، امکان تشدید شدید تورم وجود دارد و باید از هماکنون برای کنترل این سناریو آماده بود.
وقوع فوری ابرتورم قطعی نیستمرتضی افقه در خصوص گمانهزنیهای اخیر درباره وقوع ابرتورم بزرگ در کشور گفت: «من وقوع ابرتورم فوری در کشور را قطعی نمیبینم. همه چیز بستگی به آینده، جنگ، طولانیشدن محاصره اقتصادی، اینکه ایران چگونه این محاصره اقتصادی را دور بزند، چگونگی مقابله با حصر اقتصادی جدید در کشور و بسیاری از موارد مشابه دارد. بنابراین بهشکل بالقوه ممکن است تورم شدت پیدا کند، اما همانطور که ایران در طول سالهای تحریم اقداماتی انجام داد و فشار و شدت تحریم را کاهش داد، در این زمینه نیز پیشبینی میشود نیروهای تصمیمگیر برنامهای داشته باشند.»
وی افزود: «طبیعتا تصمیمگیران میدانند ادامه جنگ در وضعیت فعلی اقتصادی کشور چه تبعاتی خواهد داشت و احتمالا بهاندازه کافی ذخایر دارند که دچار مشکل نشوند. بنابراین نمیتوانیم سناریو را در بدبینانهترین حالت نگاه کنیم و بگوییم به سرعت ابرتورم وارد کشور میشود و بر مردم تحمیل میشود. اما حقیقت این است که بهشکل بالقوه، امکان وقوع ابرتورم وجود دارد.»
لزوم حمایت از بنگاههای کوچک و متوسطاین اقتصاددان با اشاره به راهکارهای پیش رو گفت: «بخش قابلتوجهی از تولیدات کشور شامل بنگاههای کوچک و متوسط است که در داخل کشور تولیدکننده هستند. عمده این تولیدکنندهها نیاز به ارز خارجی یا ارتباط با خارج کشور ندارند. در واقع تحریمها چندان اثرگذار نیست. هرچند حمله به پتروشیمیها و برخی زیرساختها اثرگذار بوده، اما اگر دولت بتواند موانع کسبوکار اینها را بهشکل ویژه و اختصاصی و نه با روشها و بروکراسی ناکارآمد پیش ببرد، میتوان امیدوار بود.»
افقه گفت: «متاسفانه در این زمینه بیشتر شعار دادهایم و نتوانستهایم موانع کسبوکار را برطرف کنیم. اگر حاکمیت تصمیمگیری ویژهای در این زمینه انجام دهد، شرایط بسیار متفاوت خواهد بود.»
وی افزود: «علت تاکید من بر حاکمیت این است که بهبود شرایط موجود، چیزی فراتر از دولت است و باید قوای دیگری از جمله قوه قضايیه نیز ورود کنند. در زمان دولت آقای ريیسی، در دورهای درآمد دولت به حدی شد که چند نفر تعیین شدند تا اموال مختلفی را بفروشند و تامین بودجه کنند. اگر رفتارهای مشابهی خارج از مسايل بروکراسی انجام شود، میتوان به حمایت جدی از کسبوکارها امیدوار بود. اگر قرار باشد ابرتورم با سرعت بالایی رخ دهد، این روش یکی از راهکارهایی است که میتواند سرعت وقوع تورم را تا حدودی کاهش دهد.»
مالیات از ابرثروتمندان برای کاهش کسری بودجهاین استاد دانشگاه با اشاره به کسری بودجه دولت گفت: «دولت برای اینکه کسری بودجه خود را کاهش دهد، بهتر است تجدیدنظری نسبت به هزینههای رایج خود داشته باشد. برای مثال، معافیت بنگاههایی را که تاکنون معاف از مالیات بودهاند لغو کنند یا حداقل برای مدتی این معافیتها را لغو کنند و از ابرثروتمندانی که اکنون فاصلهشان با ثروتمندان معمولی بسیار زیاد شده، مالیات بیشتری بگیرند.»
افقه ادامه داد: «اکثر این ابرثروتمندان عمدتا درآمدهای خود را از روشهای غیرمولد کسب کردهاند و در نتیجه حتی اگر مالیات اینها بیشتر شود، لطمهای به تولید نمیخورد. اگر دولت این کار را انجام دهد، شاید بتواند مقداری از درآمدهای خود را افزایش داده و کسری بودجه خود را کاهش دهد تا از افزایش تورم پیشگیری کند.»
وی تاکید کرد: «اینکه برخی میگویند وقوع ابرتورم مثل سیل و بهمن است و همه را میبرد را لزوما نمیتوان مصداق سیل و بهمن دانست. کنترل ابرتورم بسته به میزان اعتماد عمومی، قابل تغییر است. اگر مردم همراهی نکنند، طبیعتا مهار تورم بسیار دشوار خواهد بود.»
این اقتصاددادن تصریح کرد: «اگر مسيله جنگ بهشکل ناگهانی حل شود و مشکلات اقتصادی نیز به تبع آن حل شود، شرایط متفاوت است، اما چون بعید است همه چیز ناگهان حل شود، از هماکنون باید روشهای پیشگیری و کنترل ابرتورم احتمالی را بیازماییم. همچنین باید دقت داشته باشیم که اثرات روانی ابرتورم گاهی بسیار بزرگتر از چیزی است که تصور میشود.»
