زومان: گزارش تازه صندوق بین‌المللی پول از وضعیت تورم کشورها نشان می‌دهد ایران در میان 191 کشور و اقتصاد جهان، پس از ونزويلا بالاترین نرخ تورم پیش‌بینی‌شده را دارد.
ذهن یک شهروند ایرانی به تغییر مدام قیمت‌ها اخت شده است. احتمالا بسیاری از افراد به ویژه جوان‌ترها و آن‌ها که در خارج از کشور زندگی نکرده‌اند، اصلا نمی‌توانند زندگی در شرایطی را تصور کنند که قیمت‌ها در آن تغییر نکند.
این همان تصویری است که نزدیک به یک دهه تورم 40 درصدی و حالا تورم نزدیک به 90 درصدی ایجاد می‌کند.
اما کافی است این تصویر را کنار نقشه جهان بگذاریم تا غیر عادی بودن آن شفاف‌تر شود.
صندوق بین‌المللی پول در جدیدترین چشم‌انداز خود، متوسط تورم جهان در پایان 2026 به 4.7 درصد می‌رسد.
این در حالی است که همین گزارش، تورم متوسط سالانه ایران در پایان 2026 را 78.6 درصد پیش‌بینی کرده است؛ دومین نرخ بالا در میان 191 کشور و اقتصاد جهان.
اما نکته جالب‌تر این گزارش، مقایسه ایران با کشورهایی است که سال‌هاست درگیر جنگ هستند. روسیه و اوکراین با وجود نزدیک به پنج سال جنگ، تورم تک‌رقمی دارند. اختلافی که نشان می‌دهد برای توضیح مسيله تورم ایران، نمی‌توان فقط به جنگ اشاره کرد.
ایران؛ یک پله پایین‌تر از ونزويلادر حالی که بخش بزرگی از جهان با تورم یک‌رقمی روبه‌روست، ایران در آستانه تورم 80 درصدی قرار گرفته است.
در صدر جدول، ونزويلا با تورم پیش‌بینی‌شده 467.9 درصد قرار دارد؛ رقمی نزدیک به 6 برابر ایران. ونزويلا سال‌هاست با مشکل تورم بالا دست‌وپنجه نرم می‌کند و در دوره‌هایی با پدیده ابر تورم هم درگیر بوده است.
ایران با تورم 78.6 درصدی در رتبه دوم ایستاده و فاصله قابل‌توجهی با کشور سوم دارد. سودان با تورم 41.3 درصدی سوم است؛ یعنی تورم ایران تقریبا 2 برابر سودان پیش‌بینی شده است.
پس از سودان، آرژانتین با تورم 32.5 درصدی و ترکیه با 31.2 درصد قرار دارند. به بیان ساده، حتی در میان اقتصادهایی که با تورم بالا دست‌وپنجه نرم می‌کنند، ایران وضعیت متفاوتی دارد.
در طرف دیگر جدول، کشورهایی مانند سويیس با تورم 0.7 درصدی و چین با یک درصد قرار گرفته‌اند. مقایسه این ارقام نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت‌ها در ایران تا چه اندازه از جهان بیشتر است.
جنگ، همه داستان تورم ایران نیستموج جدید تورمی کشور پس از آغاز جنگ در اسفند ماه 1404 آغاز شد. تورم نقطه به نقطه کشور از اردیبهشت ماه وارد کانال 80 درصدی شد. جنگ می‌تواند اقتصاد کشورها را تحت فشار قرار دهد، اما آیا می‌توان تمام تورم ایران را نتیجه جنگ دانست؟
برای پاسخ، کافی است به دو کشوری نگاه کنیم که از فوریه 2022 درگیر جنگی طولانی هستند: روسیه و اوکراین.
صندوق بین‌المللی پول تورم سال 2026 روسیه را 6.1 درصد و اوکراین را 8.9 درصد پیش‌بینی کرده است. هر دو نرخ تک‌رقمی‌اند؛ آن هم پس از بیش از چهار سال جنگ.
البته این مقایسه به معنای یکسان بودن شرایط اقتصادی این سه کشور یا بی‌تاثیر بودن جنگ نیست. جنگ می‌تواند یکی از عوامل فشار بر قیمت‌ها باشد، اما اختلاف زیاد تورم ایران با سایر کشورهای جنگ‌زده نشان می‌دهد معضل تورم در ایران از سال‌ها پیش آغاز شده و جنگ تنها آتش آن را داغ‌تر کرده است. البته در این بین محاصره اقتصادی به نظر اثر پررنگ‌تری بر اقتصاد ایران داشته است که سطوح تورمی را به جایی رسانده که پیشتر تجربه نشده بود.
جهان چطور از تورم عبور کرد و ایران جا ماند؟در نقشه تورم جهان، در واقع وجود کشورهایی مثل ایران و ونزويلا عجیب است. از بین 191 کشور 127 کشور یعنی 66 درصد دنیا تورم سالانه‌شان کمتر از 5 درصد است.
برخی کشورها تقریبا هیچ افزایش قیمتی در طول یک سال ندارند. پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول برای سويیس تنها 0.7 درصد و برای چین یک درصد است. در نیجر، کاستاریکا و چاد حتی تورم منفی پیش‌بینی شده؛ یعنی سطح متوسط قیمت‌ها اندکی پایین‌تر از سال قبل خواهد بود.
البته تورم منفی همیشه خبر خوبی نیست، اما کنار تورم نزدیک به 80 درصد ایران، تفاوت دو جهان را به‌خوبی نشان می‌دهد.
مسيله تورم دیگر معمای حل‌نشده‌ای نیست. اقتصاددانان سال‌هاست می‌دانند مهار آن به چه چیزهایی نیاز دارد: اقتصادی پیش‌بینی‌پذیر، تجارت خارجی کم‌اختلال، بانک‌هایی که با بحران دايمی منابع روبه‌رو نباشند و دولتی که کسری بودجه‌اش را با ایجاد پول تازه جبران نکند.
در ایران، تحریم‌های شدید، مسیر تجارت، دسترسی به ارز و برنامه‌ریزی بلندمدت را مختل کرده‌اند؛ هم‌زمان کسری بودجه دولت و شبکه بانکی نیز فشار تورمی را تشدید کرده‌اند.
تورم سالانه ایران در 1399 حدود 36 درصد بود و از سال 1400 از 40 درصد عبور کرد.
پس مسيله تورم ایران فقط یک شوک مقطعی نیست؛ سال‌هاست شهروندان مجبورند خود را با افزایش پی‌درپی قیمت‌ها تطبیق دهند.
