به گزارش خبرنگار حمل و نقل تابناک، پرواز شماره 2538 هواپیمایی کارون که قرار بود روز یکشنبه از مشهد به مقصد عسلویه انجام شود، پیش از برخاستن با یک اتفاق غیرعادی مواجه شد؛ اتفاقی که اگرچه در همان لحظات نخست با توقف عملیات برخاست همراه شد، اما پرسشهای مهمتری را درباره وضعیت فنی هواپیما، فرآیندهای بازرسی و مسيولیت شرکت هواپیمایی ایجاد کرده است.
بر اساس اطلاعات اولیه، مسافران این پرواز که قرار بود ساعت 12:20 فرودگاه شهید هاشمینژاد مشهد را ترک کنند، پس از دریافت کارت پرواز از کانترهای 7 و 8 وارد سالن ترانزیت شدند و سپس برای سوار شدن به هواپیما هدایت شدند. هواپیمای بويینگ 737 کارون پس از سوار شدن مسافران وارد مسیر تاکسی شد تا برای ورود به باند اصلی آماده شود.
پس از دریافت مجوز برخاست، موتورهای هواپیما افزایش توان پیدا کردند و هواپیما وارد مرحله شتابگیری روی باند شد؛ مرحلهای که در آن هرگونه نقص فنی میتواند تصمیمگیری خدمه پرواز را به یک مسيله جدی ایمنی تبدیل کند. در همین زمان، طبق اطلاعات اولیه، پنجره کابین در سمت خلبان به دلایلی که هنوز مشخص نیست باز شد.
موضوع مهم در اینجا خود «بازشدن پنجره» نیست، بلکه این پرسش است که چرا چنین اتفاقی در هواپیمایی که قرار بوده پرواز مسافری انجام دهد، در زمان حرکت برای برخاست رخ داده است.
مسيله اصلی؛ چرا پنجره کابین باید در زمان برخاست باز شود؟
هواپیما در لحظهای که با سرعت در حال شتابگیری روی باند است، دیگر محیطی عادی برای رفع یک نقص فنی نیست. خدمه پرواز باید همزمان سرعت، مسیر، وضعیت موتورها، علايم کابین، ارتباطات رادیویی و دهها پارامتر دیگر را زیر نظر داشته باشند. به همین دلیل، هر نقصی که پیش از شروع پرواز قابل شناسایی و رفع باشد، باید تا حد امکان روی زمین برطرف شود.
طبق روایت اولیه، پس از بازشدن پنجره، عملیات برخاست متوقف شد و هواپیما از ادامه شتابگیری خارج شد. در چنین شرایطی، بسته به سرعت هواپیما و مرحلهای که نقص در آن تشخیص داده شده، خدمه میتوانند تصمیم به رد کردن برخاست بگیرند. کاهش توان موتورها، استفاده از ترمزهای اصلی و در صورت فراهم بودن شرایط و مجاز بودن طبق رویه هواپیما، استفاده از معکوسکننده رانش، بخشی از فرآیند توقف یک هواپیمای در حال برخاست است؛ بنابراین نباید ماجرا را صرفا با عبارتهایی مانند «خلبان هواپیما را نجات داد» توضیح داد. تصمیم برای توقف برخاست بخشی از عملیات استاندارد ایمنی پرواز در مواجهه با یک وضعیت غیرعادی است و باید مشخص شود هواپیما در چه سرعتی قرار داشته، تصمیم رد برخاست دقیقا در چه نقطهای گرفته شده و سامانههای ترمز و موتور چه عملکردی داشتهاند.
از سوی دیگر، بازشدن پنجره کابین نیز نیازمند بررسی فنی جدی است. آیا قفل یا مکانیزم پنجره دچار نقص شده بود؟ آیا پنجره بهدرستی در وضعیت بسته و قفل قرار گرفته بود؟ آیا مسيله مربوط به نگهداری، تعمیرات قبلی، قطعات، مونتاژ یا خطای انسانی در عملیات زمینی بوده است؟ پاسخ به این پرسشها فقط با بررسی هواپیما و سوابق تعمیر و نگهداری آن امکانپذیر است.
ترکیدن لاستیکهای جلو؛ نتیجه یک توقف سنگین یا نشانه یک مشکل دیگر؟
بر اساس اطلاعات اولیه، در جریان توقف هواپیما و تحت فشار و نیروی واردشده به مجموعه ارابه فرود، لاستیکهای چرخهای جلو دچار ترکیدگی شدند و هواپیما روی باند متوقف شد.
این بخش از حادثه نیز نباید بدون بررسی فنی تفسیر شود. یک رد کردن برخاست در سرعت بالا میتواند انرژی بسیار زیادی را به سیستم ترمز، چرخها، لاستیکها و ارابه فرود منتقل کند. دمای ترمزها میتواند بهشدت افزایش پیدا کند و لاستیکها نیز تحت بار و تنش قابل توجه قرار بگیرند. اما اینکه ترکیدن لاستیکها دقیقا نتیجه انرژی توقف بوده یا خود لاستیک و مجموعه چرخ نیز از قبل مشکلی داشته، موضوعی است که باید از طریق بازرسی مشخص شود.
در اینجا مسيولیت هواپیمایی کارون جدیتر میشود. شرکت هواپیمایی نمیتواند صرفا به این جمله بسنده کند که «پرواز به دلیل نقص فنی انجام نشد». مسافر حق دارد بداند هواپیمایی که قرار بوده او را در یک مسیر چندصد کیلومتری جابهجا کند، چرا با چنین نقصی در آستانه برخاست مواجه شده و این نقص چگونه در فرآیندهای بازرسی پیش از پرواز شناسایی نشده است.
هواپیماهای مسافربری پیش از پرواز تحت مجموعهای از کنترلها و بازرسیهای عملیاتی و فنی قرار میگیرند؛ بنابراین پرسش کلیدی این حادثه این نیست که چرا خدمه پس از مشاهده مشکل واکنش نشان دادند؛ پرسش مهمتر این است که چرا هواپیما اصلا به نقطهای رسید که چنین مشکلی در مرحله شتابگیری برای برخاست خودش را نشان دهد.
مسيله بعدی نیز وضعیت هواپیما پس از این اتفاق است. تا زمانی که بازرسی فنی کامل انجام نشود، نمیتوان درباره علت قطعی حادثه اظهارنظر کرد. باید مشخص شود پنجره دقیقا به چه دلیل باز شده، وضعیت قفل و مکانیزم آن چگونه بوده، چه میزان سرعت در لحظه توقف وجود داشته، سیستم ترمز چه عملکردی داشته، چرا لاستیکهای جلو آسیب دیدهاند و آیا به سایر اجزای ارابه فرود یا سازه هواپیما نیز آسیبی وارد شده است.
از طرف دیگر، اگر چنین اتفاقی پس از جدا شدن هواپیما از زمین رخ میداد، شرایط متفاوت میشد. بازشدن یا نقص پنجره کابین الزاما به معنی از دست رفتن کنترل هواپیما یا وقوع سانحه نیست، اما در ارتفاع پایین میتواند بار کاری خلبانان را افزایش دهد و نیازمند اجرای چکلیست و تصمیمگیری سریع باشد. به همین دلیل، اینکه نقص روی زمین شناسایی و عملیات برخاست متوقف شده است، از منظر ایمنی بهتر از مواجه شدن با همان نقص پس از برخاست است.
اما این موضوع نباید باعث شود اصل ماجرا فراموش شود. یک هواپیمای مسافربری در مرحله برخاست با نقصی مواجه شده، عملیات پرواز متوقف شده، لاستیکهای چرخ جلو آسیب دیده و مسافران نیز با یک وضعیت اضطراری غیرمنتظره مواجه شدهاند؛ بنابراین پاسخگویی شرکت هواپیمایی باید در مرکز توجه قرار گیرد.
کارون باید درباره وضعیت فنی هواپیما، علت بازشدن پنجره، سابقه تعمیرات و نگهداری مربوط به این بخش، نتیجه بازرسی پس از حادثه و همچنین علت آسیب لاستیکهای جلو توضیح روشن ارايه کند. اگر نقص مربوط به یک قطعه یا فرآیند تعمیراتی بوده، باید مشخص شود این نقص چگونه از کنترلهای پیش از پرواز عبور کرده است. اگر خطای انسانی مطرح است، باید روشن شود این خطا در کدام مرحله رخ داده و چه سازوکارهایی برای جلوگیری از تکرار آن وجود دارد.
این پرواز بخشی از مسیر مشهد ـ عسلویه بود؛ مسیری که در هفتههای اخیر با همکاری هواپیمایی کارون و کیشایر به شکل روزانه توسعه پیدا کرده و برای جابهجایی مسافران و کارکنان منطقه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در چنین شرایطی، پاسخگویی فقط درباره یک پرواز لغوشده یا یک هواپیمای زمینگیرشده نیست؛ موضوع اصلی اعتماد مسافری است که بلیت خریده و انتظار دارد هواپیما پیش از ورود به باند و آغاز عملیات برخاست، از نظر فنی در شرایط مناسب قرار داشته باشد.
تا زمان انتشار گزارش رسمی سازمان هواپیمایی کشوری یا اعلام جزيیات فنی از سوی شرکت هواپیمایی کارون، نمیتوان علت قطعی بازشدن پنجره یا ترکیدن لاستیکها را تعیین کرد. اما همین اتفاق به اندازه کافی جدی است که بررسی فنی آن نباید به یک توضیح کوتاه درباره «نقص فنی» محدود شود.
مسيولیت شرکت هواپیمایی در اینجا فقط انتقال سالم مسافر از مشهد به عسلویه نیست؛ مسيولیت اصلی، اطمینان از آن است که هواپیمایی که برای این ماموریت آماده میشود، پیش از شروع شتابگیری روی باند، از نظر فنی در وضعیتی باشد که چنین نقصی در حساسترین بخش عملیات پرواز غافلگیرکننده نباشد. این همان بخشی است که کارون باید درباره آن به مسافران و افکار عمومی پاسخ بدهد.
