به گزارش همشهری آنلاین، مطابق آمارهای رسمی، شاخص فلاکت در سالهای پایانی دهه 1390 به دلیل همزمانی رشدهای منفی اقتصادی، جهش نرخ تورم و افزایش نااطمینانیهای اقتصادی، به سطوح کمسابقهای رسید. این شاخص در سال 1398 با ثبت عدد 45.5 واحد و در سال 1399 با 46 واحد در سطح بالایی قرار داشت. روند افزایشی شاخص فلاکت در سال 1400 ادامه یافت و با رسیدن به 49.4 واحد و سپس ثبت رکورد 54.8 واحد در سال 1401، بیشترین فشار معیشتی در بازه زمانی مورد بررسی رقم خورد.
با این حال، دادهها نشان میدهد از سال 1402 روند شاخص فلاکت تغییر مسیر داده است. در این سال شاخص به 48.8 واحد کاهش یافت و در سال 1403 با افتی نزدیک به 9 واحد، به 39.8 واحد رسید؛ رقمی که آخرین بار در سال 1397 مشاهده شده بود.
نقش کلیدی کاهش بیکارییکی از عوامل اصلی افت شاخص فلاکت در سال 1403، کاهش نرخ بیکاری به 7.6 درصد است. این نرخ در مقایسه با سال 1392 که بیکاری 10.4 درصد بود، کاهش معناداری را نشان میدهد و پایینترین میزان بیکاری در بیش از یک دهه گذشته به شمار میرود. کاهش بیکاری در سالهای اخیر، بهویژه در بخش خدمات و برخی فعالیتهای صنعتی، موجب شده اثر تورم بالا تا حدی در شاخص فلاکت خنثی شود.
کارشناسان معتقدند ثبات نسبی بازار کار در شرایطی که اقتصاد ایران همچنان با چالشهای ساختاری مواجه است، نقش مهمی در جلوگیری از تشدید فشارهای اجتماعی و معیشتی داشته است.
تورم؛ عامل بازدارنده بهبود معیشتدر مقابل، نرخ تورم همچنان پاشنه آشیل اقتصاد ایران باقی مانده است. اگرچه تورم سالانه در سال 1403 به 32.2 درصد کاهش یافته، اما این رقم همچنان در سطحی بالا قرار دارد و فاصله زیادی با سطوح قابلقبول دارد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی در دورههایی که رشد اقتصادی مثبت بوده، تورم بالا مانع از بهبود محسوس قدرت خرید خانوارها شده است.
مرور روند تاریخی نشان میدهد پایینترین شاخص فلاکت در سال 1395 با عدد 19.3 واحد ثبت شده؛ سالی که اقتصاد ایران رشد اقتصادی 13.1 درصدی و تورم تکرقمی 6.9 درصدی را تجربه کرد. مقایسه این سال با وضعیت کنونی نشان میدهد کاهش پایدار تورم همچنان حلقه مفقوده بهبود معیشت است.
رشد اقتصادی مثبت اما شکنندهبر اساس آمار مرکز آمار ایران، رشد اقتصادی سال 1403 معادل 3.1 درصد بوده است. هرچند این رقم نسبت به سال 1402 کاهش نشان میدهد، اما تداوم رشد مثبت برای چهارمین سال پیاپی را میتوان نشانهای از عبور اقتصاد از رکود عمیق سالهای 1397 تا 1399 دانست؛ دورهای که رشدهای منفی 4.5 و 5.1 درصدی به ثبت رسیده بود.
با این حال، تحلیلگران تاکید دارند که کیفیت رشد اقتصادی، میزان اشتغالزایی و اثر آن بر توزیع درآمد، به اندازه خود نرخ رشد اهمیت دارد و رشدهای محدود بدون مهار تورم، نمیتواند به کاهش پایدار شاخص فلاکت منجر شود.
هشدار آمارهای ماهانه و فصلیدر عین حال، تازهترین آمارهای کوتاهمدت مرکز آمار ایران، نشانههایی از ریسک بازگشت فشارهای تورمی را نمایان میکند. بر اساس اعلام رسمی این مرکز، نرخ تورم در دیماه سال جاری به 44.6 درصد رسیده که بهمراتب بالاتر از متوسط تورم سالانه ثبتشده در سال 1403 است. همچنین نرخ بیکاری در تابستان امسال 7.4 درصد گزارش شده که اگرچه در سطح پایینی قرار دارد، اما تداوم تورم بالا میتواند اثر مثبت آن بر شاخص فلاکت را تضعیف کند.
اقتصاددانان هشدار میدهند در صورت استمرار روند صعودی تورم، حتی با ثبات نسبی بازار کار، این احتمال وجود دارد که شاخص فلاکت بار دیگر وارد مسیر افزایشی شود و بخشی از بهبود بهدستآمده در سال 1403 از بین برود.
کاهش شاخص فلاکت به کف 6 ساله را میتوان نشانهای از بهبود نسبی شرایط اقتصادی و معیشتی دانست، اما این بهبود همچنان شکننده است. تداوم آن نیازمند سیاستهای موثر برای کنترل پایدار تورم، حفظ اشتغال و تقویت رشد اقتصادی فراگیر است. در غیر این صورت، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بازگشت فشارهای تورمی میتواند به سرعت دستاوردهای بهدستآمده را خنثی کند.
