خبرگزاری مهر؛ گروه اقتصاد _ علی فروزان فر؛ صنعت مواد و محصولات دارویی، که با بیش از 50 شرکت فعال در فهرست بزرگترین گروههای بازار سرمایه ایران جایگاهی محکم دارد، این روزها با واقعیتی تلخ روبهروست: سقوطی عمیق از قلههای قیمتی و عقبماندگی آشکار از بازارهای موازی.
این صنعت با ارزشی معادل 227 هزار میلیارد تومان و جایگاه چهارم از نظر تعداد شرکتها نهتنها وزنی سنگین در بورس دارد، بلکه آینهای تمامنما از بحران ارزشگذاری و نابسامانی بازدهیها در بازار سهام محسوب میشود.
نگاهی به ترکیب ارزش بازار نشان میدهد بدنه اصلی این گروه از شرکتهای متوسط و بزرگ تشکیل شده، اما حتی غولهای آن نیز از ضربه ریزشها در امان نماندهاند. افتهای چند 10 تا بیش از 80 درصدی نسبت به سقفهای تاریخی، تصویر روشن از شکاف بزرگ این صنعت با طلا، دلار و حتی نرخ تورم ارايه میدهد؛ شکافی که جبران آن در بسیاری از نمادها نیازمند رشدهای چند 100 تا چند 1000 درصدی است.
این گزارش به بررسی بازدهی و عملکرد صنعت دارو در دورههای مختلف زمانی طی 3 سال گذشته خواهد پرداخت و در گزارش بعدی بازدهی این گروه از سقف 1399 مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
جایگاه صنعت مواد و محصولات دارویی از منظر ارزش بازار
صنعت مواد و محصولات دارویی با 50 شرکت فعال، پس از گروه سرمایهگذاریها (106 نماد شامل 30 نماد سهام عدالت)، محصولات شیمیایی (70 نماد) و فلزات اساسی (54 نماد)، چهارمین صنعتی است که بیشترین تعداد شرکت در یک گروه را در بازار سهام ایران در اختیار دارد. مجموع ارزش بازار این صنعت به بالغ بر 227 هزار میلیارد تومان میرسد و آن را در بین 10 صنعت بزرگ بورس قرار میدهد.
توزیع اندازه شرکتها بر اساس ارزش بازار
بر پایه آخرین دادهها، حدود 6 درصد از شرکتهای این صنعت در رده «خیلی کوچک» یعنی 3 نماد کمتر از 500 میلیارد تومان، 16 درصد در رده «کوچک» یعنی 8 نماد بین 500 تا 1,000 میلیارد تومان و 72 درصد در گروه «متوسط» یعنی 36 نماد بین 1000 تا 10 هزار میلیارد تومان قرار دارند.
شرکتهای بزرگ (10 هزار تا 100 هزار میلیارد تومان) نیز سهمی حدود 6 درصدی دارند و تنها 3 شرکت در این طبقه جای میگیرد.
این ترکیب نشان میدهد ساختار ارزش بازار صنعت دارو در ایران غالبا متشکل از شرکتهای متوسط و بزرگ است.
شرکتهای خیلی کوچک و کوچک
در پایینترین سطح ارزش بازار، دتهران با حدود 71 میلیارد تومان قرار دارد که عملا از سال 1397 تاکنون معاملهای در آن صورت نگرفته و نقش غیرفعالی در گردش بازار سهام این صنعت دارد. در کنار آن، کی بی سی با 458 میلیارد تومان و دبالک با 483 میلیارد تومان، سایر اعضای دسته «خیلی کوچک» هستند.
رده «کوچک» شامل نمادهایی همچون دیران، داوه، دتولید، ریشمک، دشیری، دحاوی، دسانکو و دکیمی است که ارزش بازارشان بین نیم تا یک هزار میلیارد تومان قرار دارد.
شرکتهای متوسط
بخش عمده شرکتهای دارویی در بازه ارزش یک تا ده هزار میلیارد تومان متمرکز هستند. این گروه متنوع، از نمادهایی با ارزش نزدیک به هزار میلیارد (مانند ددام) تا شرکتهایی با ارزش بازار بالای 9 هزار میلیارد تومان (مانند دفرا) را شامل میشود. تنوع و تعداد زیاد این گروه نشان میدهد که بخش اصلی سرمایهگذاری در صنعت دارو هنوز در محدوده متوسط بازار متمرکز است.
شرکتهای بزرگ و خیلی بزرگ
در بازه شرکتهای بزرگ (10 تا 100 هزار میلیارد تومان)، بعد از نماد وپخش با ارزش بازار 10 هزار میلیارد تومانی، نمادهای شاخصی چون تیپیکو با 27 هزار میلیارد تومان و دعبید با 42 هزار میلیارد تومان در صدر هستند.
این صنعت فاقد شرکت «خیلی بزرگ» با ارزش بالای 100 هزار میلیارد تومان است. جدول زیر ارزش بازار شرکتهای این صنعت را به ترتیب از کوچک به بزرگ نشان میدهد.
افت سنگین ارزش سهام شرکتهای دارویی از سقف تاریخی
بررسی بازدهی 50 نماد فعال در صنعت مواد و محصولات دارویی نشان میدهد که همه این نمادها نسبت به سقف تاریخی خود در سالهای اخیر با افت ارزش روبهرو شدهاند که در بسیاری از موارد به چند 10 درصد رسیده است.
افت قیمت سهام در این گروه که زمان آنها از اردیبهشت 1399 تا مرداد 1404 متغیر است، در برخی موارد به بالای 90 درصد رسیده است و فاصله معناداری با قلههای قیمتی گذشته ایجاد کرده است.
افتهای بسیار سنگین (بیش از 80 درصد)
در این گروه، برخی نمادها سقوطی فراتر از 80 درصد را تجربه کردهاند. در صدر این فهرست، دتولید از 18 تیر 1399 تاکنون 90.4 درصد کاهش یافته است. پس از آن، برکت با افت 86.8 درصدی از 16 شهریور 1400، دزهراوی با 83.3 درصد کاهش از 30 تیر 1399، دسانکو با 82.8 درصد افت از 17 تیر 1399 و دیران با 81.5 درصد کاهش از 25 مهر 1400 قرار دارند.
افتهای سنگین (50 تا 80 درصد)
در این دسته، داوه از 22 اردیبهشت 1399 تاکنون 72.7 درصد پایینتر از سقف است. دسبحا از 29 فروردین 1402، 71.9 درصد افت کرده و کیبیسی از 15 مرداد 1399، 71 درصد کاهش داشته است. دکیمی 66.8 درصد (11 اردیبهشت 1402)، دجابر و شفا هر کدام 64.8 درصد (بهترتیب از 13 و 16 مرداد 1399)، درازک 63.9 درصد (17 اردیبهشت 1402)، دبالک 63 درصد (5 مرداد 1399)، ریشمک 62.4 درصد (24 تیر 1399)، والبر 61.6 درصد (13 مرداد 1399)، دلقما 59.8 درصد (24 شهریور 1400)، دحاوی 58.9 درصد (17 خرداد 1402)، دروز 57.7 درصد (28 مهر 1400)، دکوثر 57.1 درصد (26 اردیبهشت 1403)، داسوه 56.6 درصد (17 اردیبهشت 1402)، پخش 55.3 درصد (16 اردیبهشت 1402)، درازی 55.2 درصد (16 اردیبهشت 1402)، دسبحان 53.9 درصد (24 دی 1402) و دشیمی 50.8 درصد (19 تیر 1402) از قلههای خود فاصله گرفتهاند.
افتهای متوسط (20 تا 50 درصد)
در محدوده افتهای میانه، ددانا از 17 تیر 1402 تاکنون 40.5 درصد کاهش یافته است. درهآور از 22 دی 1403 با افت 39.8 درصدی، وپخش از 17 خرداد 1402 با 39.1 درصد، ددام و دتماد هرکدام 38.6 درصد (بهترتیب از 22 آذر 1402 و 26 دی 1403)، شتهران 33.7 درصد (12 مهر 1402)، دلر 32.4 درصد (17 بهمن 1403)، دالبر 31.3 درصد (18 تیر 1399)، دتوزیع 27 درصد (13 اردیبهشت 1402)، دزاگرس 26 درصد (10 خرداد 1404)، تیپیکو 22.4 درصد و دامین 22 درصد (هر دو از 27 اردیبهشت 1404)، دپارس 21.1 درصد (29 تیر 1404)، دابور 19.8 درصد (4 اردیبهشت 1402) و دقاضی 19.5 درصد (19 خرداد 1404) کاهش داشتهاند.
افتهای محدود (زیر 20 درصد)
در پایینترین میزان افت، دکپسول از 29 دی 1403 تنها 18.7 درصد زیر سقف تاریخی خود قرار دارد. پس از آن، دعبید از 22 دی 1403 با افت 18.5 درصد، کاسپین از 11 خرداد 1404 با 17.2 درصد، دسینا از 20 خرداد 1404 با 13.7 درصد، دارو از 6 دی 1402 با 13.6 درصد، دشیری از 7 خرداد 1404 با 12.4 درصد، دفرا از 6 مرداد 1404 با 11.1 درصد، بیوتیک از 26 دی 1403 با 10.9 درصد و دفارا از 17 خرداد 1404 با 10.8 درصد افت قرار دارند.
کمترین کاهش این صنعت مربوط به هجرت است که از 13 بهمن 1403 تنها 7.9 درصد زیر سقف تاریخیاش ایستاده است.
باید توجه داشت که افت کمتر برخی نمادها لزوما به معنای وضعیت بنیادی بهتر یا تقاضای پایدار در بازار نیست. برای نمونه، دحاوی از 29 اردیبهشت 1404 در قفل صف فروش قرار دارد و امکان افت بیشتر آن به دلیل محدودیت معاملات وجود نداشته است. شتهران نیز از 24 دی 1403 در صف فروش قفل شده و این وضعیت مانع کشف قیمت واقعی سهم شده است.
در مورد هجرت، توقف معاملاتی از ابتدای خرداد 1404 به دلیل فرآیند افزایش سرمایه باعث شده افت آن صرفا بر اساس دادههای قبل از بستهشدن نماد محاسبه شود و تصویر کاملی از فشار فروش احتمالی منعکس نگردد.
از درخشش دابور تا سقوط برکت؛ مقایسه عملکرد 48 نماد دارویی از 21 خرداد با 4 نماگر کلان بازار
از 21 خرداد تا زمان تعطیلی بورس به دلیل شرایط جنگی، چهار شاخص کلان بازار افتهایی بین 14 تا بیش از 16 درصد را تجربه کردند؛ شاخص کل بورس بیش از 14 درصد، شاخص کل هموزن بورس بیش از 15 درصد، شاخص کل فرابورس نزدیک به 14 درصد و شاخص هموزن فرابورس بیش از 16 درصد عقب نشستند. اما بررسی 48 نماد دارویی، نشان میدهد این صنعت بهجز معدود استثناها، ضربهای سنگینتر از کل بازار خورده است.
از میان 48 نماد دارویی، فقط دابور با رشد مثبت 6.53 درصد توانسته ارزش خود را افزایش دهد و سایر نمادها از 21 خرداد تاکنون افت داشتهاند.
بیشترین افتها (بیش از منفی 30 درصد)
بیشترین کاهش ارزش مربوط به برکت با افت منفی 34.17 درصد بوده و پس از آن دسبحان با منفی 32.25 درصد، داوه با منفی 31.88 درصد، والبر و دکوثر هر یک با منفی 30.39 درصد و دیران با منفی 29.71 درصد در صدر جدول قرار دارند. سقوطهایی که از نظر عمق، فاصله چشمگیری با شاخصها دارد.
افتهای متوسط تا سنگین (بین منفی 20 تا منفی 30 درصد)
نمادهای دتولید با منفی 28.63 درصد، دسبحا با منفی 27.01 درصد، دسانکو با منفی 25.17 درصد، دزهراوی با منفی 24.31 درصد، ریشمک با منفی 24.27 درصد، کیبیسی با منفی 24.06 درصد، دتماد با منفی 23.89 درصد، دزاگرس با منفی 22.82 درصد، دلر با منفی 22.73 درصد و دجابر با منفی 22.21 درصد در این گروه جای میگیرند. همچنین پخش با افت منفی 20.25 درصد کمترین کاهش این دسته را ثبت کرده است.
افتهای متوسط در محدوده افت شاخص (بین منفی 10 تا منفی 20 درصد)
در این دسته، دبالک با منفی 19.96 درصد، دکیمی با منفی 19.38 درصد، تیپیکو با منفی 19.24 درصد، دشیمی با منفی 18.84 درصد، دروز با منفی 18.81 درصد، شفا با منفی 18.71 درصد و درازک با منفی 18.08 درصد دیده میشوند. پس از آن، ددانا با منفی 17.12 درصد، دپارس با منفی 17.06 درصد، دقاضی با منفی 16.90 درصد، درازی با منفی 15.07 درصد، ددام با منفی 14.97 درصد، دحاوی با منفی 14.92 درصد، وپخش با منفی 14.61 درصد، دعبید و دالبر هر دو با منفی 14.14 درصد، درهآور با منفی 14.12 درصد، دکپسول با منفی 13.98 درصد، داسوه با منفی 13.46 درصد، دتوزیع با منفی 12.71 درصد و دسینا با منفی 12.57 درصد قرار دارند.
افتهای محدودتر (زیر منفی 10 درصد)
این گروه شامل کاسپین با منفی 8.74 درصد، دامین با منفی 7.40 درصد، دفارا با منفی 7.30 درصد، بیوتیک با منفی 3.09 درصد، دفرا و دارو هر کدام با منفی 2.23 درصد، دلقما با منفی 2.23 درصد، شتهران با منفی 1.03 درصد و دشیری با منفی 0.07 درصد است.
یادآور میشود افت محدود در نمادهای دحاوی و شتهران ناشی از عملکرد بهتر بنیادی نبوده، بلکه به دلیل قفل بودن در صف فروش و محدودیت در انجام معاملات است که مانع کشف قیمت واقعی آنها شده است.
داروییها از سقف 1402 تا امروز؛ سقوطهای سنگین، رشدهای استثنایی
در حالی که چهار شاخص اصلی بازار سرمایه از سقف 17 اردیبهشت 1402 تاکنون افت کردهاند — شاخص کل بورس در حدود منفی 1.5 درصد، شاخص کل هموزن بورس بیش از منفی 10 درصد، شاخص کل فرابورس بیش از منفی 27 درصد و شاخص هموزن فرابورس بیش از منفی 17 درصد — بررسی بازدهی 49 نماد صنعت دارو نشان میدهد که تنها تعداد معدودی از این شرکتها توانستهاند از این شرایط جان سالم بهدر ببرند یا حتی رشد کنند.
اکثر سقفهای قیمتی این نمادها در ماههای آغازین سال 1402 و همزمان با شروع ریزش تاریخی بازار از 17 اردیبهشت شکل گرفته است.
سقوطهای بالای منفی 70 درصد؛ قعر جدول بازدهی
نماد برکت که سقف خود را در تاریخ 17 اردیبهشت 1402 ثبت کرد، با بازدهی منفی 82٫4 درصد، در انتهای جدول قرار دارد. پس از آن، دتولید (12 اردیبهشت 1402) با منفی 74٫9 درصد و دسبحا (29 فروردین 1402) با منفی 71٫9 درصد دیده میشوند. دیران (13 اردیبهشت) با منفی 71 درصد نیز به این جمع افزوده میشود.
افتهای سنگین منفی 50 تا 70 درصد
در این گروه، میتوان به کیبیسی (23 مرداد) با منفی 69٫4 درصد، دکیمی (11 اردیبهشت) با منفی 66٫8 درصد و دسانکو (17 اردیبهشت) با منفی 66٫5 درصد اشاره کرد. درازک (17 اردیبهشت) با منفی 63٫9 درصد و دبالک (16 اردیبهشت) با منفی 61٫6 درصد در جایگاه بعدی هستند.
دحاوی (17 خرداد) با افت منفی 58٫9 درصد، دزهراوی (16 اردیبهشت) و داسوه (17 اردیبهشت) هر دو با افت منفی 56٫6 درصد، و شفا (3 مرداد) با منفی 56٫3 درصد در کنار هم قرار میگیرند. همچنین پخش (16 اردیبهشت) با منفی 55٫3 درصد، درازی (16 اردیبهشت) با منفی 55٫2 درصد، دجابر (16 اردیبهشت) و دلقما (11 اردیبهشت) هر دو با منفی 54 درصد، دسبحان (24 دی) با منفی 53٫9 درصد و والبر (12 اردیبهشت) با منفی 51٫3 درصد به این فهرست اضافه میشوند.
افتهای سنگین اما کمتر از منفی 50 درصد
دشیمی (19 تیر) با منفی 50٫8 درصد، داوه (27 آذر) با منفی 49٫6 درصد، دکوثر (3 خرداد) با منفی 40٫6 درصد، ددانا (17 تیر) با منفی 40٫5 درصد، ریشمک (16 اردیبهشت) با منفی 40٫2 درصد، وپخش (17 خرداد) با منفی 39٫1 درصد و ددام (22 آذر) با منفی 38٫6 درصد در این بازه قرار دارند. همچنین دروز (19 تیر) با منفی 36٫4 درصد، شتهران (12 مهر) با منفی 33٫7 درصد، دالبر (17 اردیبهشت) با منفی 30٫4 درصد و دتوزیع (13 اردیبهشت) با منفی 27 درصد در این دسته جای میگیرند.
افتهای کمتر از منفی 20 درصد
دابور (4 اردیبهشت) با منفی 19٫8 درصد، درهآور (14 اسفند) با منفی 14٫5 درصد، تیپیکو (14 مرداد) با منفی 14٫4 درصد، دلر (25 دی) با منفی 14٫2 درصد و دارو (6 دی) با منفی 13٫6 درصد توانستهاند افتی کمتر از شاخصهای کل هموزن و فرابورس ثبت کنند.
نوسان محدود
دتماد (14 اسفند) با افت ملایم منفی 6 درصد، دعبید (28 آذر) با رشد مثبت 0٫9 درصد، هجرت (14 تیر) با مثبت 2٫2 درصد و دفارا (10 دی) با مثبت 7٫1 درصد جزو شرکتهایی هستند که از سقف خود بازدهی بهتری نسبت به چهار شاخص اصلی بازار داشتهاند.
و اما نمادهای پیشتاز دارویی و رشد هرکدام
در صدر این گروه، بیوتیک (یکم اسفند) با رشد مثبت 17٫9 درصد، دپارس (9 دی) با مثبت 20٫6 درصد، دکپسول (28 اسفند) با مثبت 34٫5 درصد و دشیری (5 اسفند) با مثبت 44٫8 درصد به چشم میخورند. همچنین دقاضی (7 شهریور) با مثبت 57٫8 درصد و دفرا (23 دی) با مثبت 67٫8 درصد عملکرد به مراتب بهتر از همگروهیهای خود داشتهاند.
دسینا (22 اسفند) با رشد مثبت 71 درصد و دامین (11 اردیبهشت 1402) با مثبت 84٫9 درصد درخشش ویژهای داشتند. در نهایت، کاسپین (16 اردیبهشت) با رشد مثبت 142٫6 درصد رکورد مطلق رشد در صنعت دارو را شکست.
وضعیت خاص دزاگرس
نماد دزاگرس بر خلاف سایرین، سقف خود را در ابتدای زمستان 1403 ندیده بلکه در همان روز عرضه اولیه یعنی 3 دی 1403 معامله شد. بازدهی گزارششده برای این سهم، یعنی مثبت 61٫5 درصد، از روز عرضه تا امروز محاسبه شده است که آن را در بین بهترینها قرار میدهد.
مقایسه این ارقام با چهار شاخص اصلی نشان میدهد بیش از دو سوم داروییها بازدهی بهمراتب ضعیفتر از شاخصهای کلان بازار داشتهاند. تنها گروه کوچکی از نمادها، بهویژه کاسپین، دامین، دسینا، دفرا و دزاگرس توانستهاند نهتنها در برابر موج ریزشی بازار مقاومت کنند بلکه بازدهی مثبت و چشمگیر به ثبت برسانند؛ وضعیتی که در میان صنایع بورسی، کمیاب و قابلتوجه است.
عملکرد صنعت دارو از سقف 1402؛ فاصلهای که حتی برندگان را از طلا و تورم عقب گذاشت
بررسی بازدهی نمادهای صنعت دارو از سقف قیمتی آنها در سال 1402 تا امروز، در مقایسه با بازارهای موازی، نشان میدهد که اکثر این سهمها نتوانستهاند همگام با رشد بالای 200 درصدی طلای 18 عیار، بیش از 80 درصدی دلار و بیش از 150 درصدی تورم حرکت کنند. حتی معدود نمادهای صعودی نیز برای جبران عقبماندگی نسبت به این بازارها، نیازمند رشدهای قابلتوجه هستند.
سقوطهای سنگین؛ فاصله چندبرابری با تورم
نماد برکت با افت منفی 82٫4 درصد از سقف 1402، برای رسیدن تنها به سطح تورم باید حدود 1360 درصد رشد کند. این فاصله در مقایسه با طلا به 1588 درصد و در برابر دلار به 933 درصد میرسد.
دتولید هم با افت منفی 74٫9 درصدی، برای بازگشت به قدرت خرید معادل تورم به حدود 600 درصد رشد نیاز دارد و برای همترازی با طلای 18 عیار باید بیش از 750 درصد صعود کند.
در این گروه، نمادهای دسبحا و دیران هم که افتهای بیش از منفی 71 درصدی را ثبت کردهاند، فاصلهای بسیار بزرگ با بازارهای موازی دارند.
زیانهای متوسط؛ اما فاصله همچنان بزرگ
نماد دبالک با افت منفی 61٫6 درصدی برای رسیدن به تورم باید حدود 390 درصد و برای رساندن بازده خود به سطح طلای 18 عیار نزدیک به 530 درصد رشد کند.
در گروه زیانهای متوسط، نمادهایی مانند ریشمک و ددانا با افت حدود منفی 40 درصدی هم برای پوشش اثر تورم همچنان نیازمند رشد 31 درصدی هستند و برای رقابت با طلا باید بیش از 114 درصد به قیمت فعلی آنها اضافه شود.
نمادهای همسطح یا کمی جلوتر از تورم
حتی تعدادی از نمادهای صعودی نیز نتوانستهاند با شتاب رشد طلا رقابت کنند. برای نمونه دکپسول با بازدهی مثبت 34٫5 درصدی، با وجود عبور از تورم 150 درصدی سال گذشته فاصله زیادی دارد. این سهم برای تطبیق بازدهی خود با تورم نیاز به 86 درصد رشد و برای طلا به 123 درصد رشد نیاز دارد.
دفرا با مثبت 67٫8 درصد رشد هم، باید بیش از 49 درصد صعود کند تا ارزش فعلی آن با بازدهی تورم همتراز شود و برای رسیدن به طلا به رشد حدود 132 درصدی نیاز دارد.
رهبران رشد؛ همچنان عقبتر از طلا
نماد کاسپین با بازدهی خیرهکننده مثبت 142٫6 درصد بدون شک یکی از موفقترینهای صنعت دارو پس از سقف 1402 بوده است. با این حال، برای رسیدن به بازدهی طلا همچنان حدود 20 درصد فاصله دارد و برای همسویی با دلار نیز باید رشدی در حدود 14 درصد دیگر تجربه کند.
نمادهایی مانند دامین با مثبت 84٫9 درصد و دسینا با مثبت 71 درصد نیز با وجود رشدهای چشمگیر، از تورم جلو افتادهاند اما برای رسیدن به طلا به ترتیب حدود 39 درصد و 76 درصد دیگر باید اضافه شوند.
این بررسی نشان میدهد که از سقف قیمتی سال 1402 تاکنون، بخش اعظم نمادهای صنعت دارو، چه در صف زیان و چه در رده برندگان، هنوز فاصله قابلتوجهی با 3 بازار مرجع یعنی طلا، دلار و تورم دارند.
عقبماندگیهایی که در مورد بسیاری از سهمها با ارقام 3 رقمی و حتی 4 رقمی رشد لازم سنجیده میشود، و تنها چند نماد معدود توانستهاند به این سه بازار نزدیک شوند، هرچند هنوز آنها را پشت سر نگذاشتهاند.









