چه کسی در ایران برای اولین‌بار وام گرفت؟/ مخالفت انگلیسی‌ها برای تاسیس بانک

چه کسی در ایران برای اولین‌بار وام گرفت؟/ مخالفت انگلیسی‌ها برای تاسیس بانک

اقتصاد کلانهمشهری آنلاین نوشت :تا پیش از سال 1241 شمسی، بیشتر کارهای بانکی و ریالی مردم در تجارتخانه‌ها و صرافی‌های معتبر انجام می‌شد. کارهایی مثل دریافت وام، نقل و انتقال پول و مواردی از این دست توسط تجارتخانه‌های معروفی مثل تومانیانس، برادران جهانیان، جمشیدیان و کمپانی فارس انجام می‌شد.
سودای راه‌اندازی راه‌آهن به سر دو سیاستمدار ایرانی زد و همین ماجرا بانی باز شدن پای بانک و نظام بانکداری در کشور و ابتد در پایتخت شد. برای اطلاع از بقیه ماجرای راه‌اندازی نخستین بانک‌ها، خواندن این گزارش خالی از لطف نیست. از راه آهن تا بانک

در دوره سلطنت ناصرالدین شاه بود که محمود خان ناصرالملک، وزیر مختار ایران در لندن و حسنعلی‌خان امیر نظام گروسی، وزیر مختار ایران در پاریس، به سرشان زد تا تکانی به ایران سنتی بدهند. کشوری که حسابی از پیشرفت و تکنولوژی روز دنیا جا مانده بود. راه‌اندازی راه‌آهن برای حمل‌ونقل و مذاکره با اروپايیان نخستین گام در این راه بود.ساخت راه‌آهن هزینه زیادی را در برداشت و نیازمند داد و ستد مالی میان چند کشور بود.به همین دلیل تصمیم گرفتند که برای نقل و انتقالات، اعتباری و مالی، بانک تاسیس کنند. این ماجرا بهانه‌ای شد تا «ژان ساوالان» فرانسوی به نمایندگی عده‌ای از سرمایه‌داران و صرافان بزرگ فرانسه در رمضان 1243 شمسی، با سرمایه دو میلیون لیره انگلیسی راهی تهران شود و پیشنهاد تاسیس بانک را به دولت ایران می‌دهد. پیشنهادی که به‌رغم جلب نظر ناصرالدین شاه هرگز اجرا نشد، فقط حق تقدم برای آقای ژان ساوالان در مورد ایجاد بانک راه‌آهن قايل شد.

انگلیسی‌ها و مخالفت شاه برای تاسیس بانک

هرچند فرانسوی‌ها ایده راه‌اندازی بانک را به دولت ایران دادند اما راه‌اندازی نخستین بانک کار انگلیسی‌ها بود. سال 1267 شمسی، بانک جدید کمپانی شرقی به وسیله انگلیسی‌ها در هندوستان تاسیس شده بود، به‌رغم مخالفت‌های ناصرالدین شاه، یک شرکت بازرگانی شعبه‌ای را هم در تهران راه‌اندازی کرد. «علی خان امین‌الدوله» نماینده ناصرالدین شاه در وزارت رسايل و همچنین هم‌رکاب او در سفرهای خارجی با اشاره به مخالفت شاه قاجاری برای تاسیس بانک در ایران می‌نویسد: «‌ناصرالدین شاه احداث بانک را در ایران به مثابه سم قاتل می‌شمرد. به‌خصوص در این چند سال راحت‌طلبی و اشتغال به عیش و بازیچه کودکانه از کارهای فرنگی به کلی گریزان بود. اتفاقا «طامسن» انگلیسی، وکیل بانک شرقی لندن، به تهران آمد و خواست شعبه‌ای از بانک مزبور در تهران و بعضی بلاد ایران برقرار نماید، از جانب شاه امتناع بلیغ می‌شد و لیکن مفید نیفتاد و سفیر انگلیس به مدلول معاهده بین‌الدولتین حمایت کرد که صنعت و عمل صرافی در عداد امور تجارت است و نمی‌توان مانع شد، برقراری این دستگاه، وحشت شاه را از اسم و رسم بانک تخفیف داد. این بانک در ساختمان عظیمی واقع در ضلع شرقی میدان توپخانه احداث شد.»

مرکز کمپانی هند شرقی، در لندن و هندوستان بود، درست در سالی که واگذاری امتیاز رویتر توسط ناصرالدین شاه به این کمپانی سپرده شد یکی از مفاد قرارداداش هم تاسیس بانک شاهی بود. این بانک، بعدها به بانک بازرگانی مشهور شد. با لغو امتیاز صاحب آن در سال 1309 در سال 1331 تعطیل شد و در پایان در بانک تجارت فعلی ادغام شد. در حال حاضر هم مکان قدیمی‌ترین بانک تهران موزه بانک تجارت در همین میدان توپخانه است.

بیشتر بخوانید :
  • آنچه درباره سرگذشت ورود بستنی به تهران نمی دانید / از هنرنمایی ممدریش و اکبر مشتی تا مش ممد آب بند
  • قیمت دولتی هندوانه و خربزه درسال 1295 + تصویر اعلامیه
بانک به شاه وام داد

بعد از راه‌اندازی بانک با وجود مخالفت‌های فراوان، نوبت به نحوه خدمت‌رسانی این بانک به مردم و شخص اعلی‌حضرت همایونی می‌رسد. در این بانک برای وجوه سپرده بدون قید مدت و با حساب جاری صدی دو و نیم سود برقرار بود. برای سپرده‌های ثابت شش ماهه، صدی چهار، برای سپرده‌های ثابت یک‌ساله، صدی شش پرداخت می‌کرد و در موارد وام نیز نرخ بهره‌ تا دوازده‌درصد تخفیف داشت و حتی بر اساس بعضی روایت‌ها، با بهره‌ شش تا هشت‌ درصدی هم خود ناصرالدین شاه پول قرض گرفته بود. بخش جالب ماجرای خدمات این بانک در اختیار قرار دادن اسکناس یا پول کاغذی برای مبالغ پنج قران به بالا،‌ بانی آشنایی مردم با پول کاغذی شد. این بانک اقدام به نشر اسکناس‌های 200 تا 500 تومانی کرد. اسکناس‌هایی که فقط در تهران و تبریز مورد تایید برای معامله بود. هر کسی هم که حامل اوراق اسکناس بود وجه نقد دریافت می‌کرد و این موضوع حسابی مورد استقبال اهالی پایتخت قرار گرفت.

جدال رقبای دیرینه

اما وقتی پای انگلیس برای‌ کاری به میان می‌آید، حتما باید رقیب دیرینه‌شان روس‌ها خودی نشان دهند تا از قافله عقب نمانند. به همین دلیل یک سال بعد از امضای مجوز راه‌اندازی بانک شاهی، روس‌ها هم سودای راه‌اندازی بانک در ایران به سرشان زد. اما برای اینکه این رقابت زیاد علنی نشود، از یکی از افراد خود که مدت‌ها در خدمت دولت ایران بود، کمک گرفتند. این شخص کسی نبود جز ژنرال «ژاک پولیاکف» که چیزی در حدود 25 سال در سمت جنرال قونسولی ایران در تاگانروک و پطرزبورگ کار می‌کرد. او شریکی به نام رافلوویچ نیز داشت که هر دو از وزارت خارجه روسیه دستور می‌گرفتند. زمانی که ناصرالدین شاه از سومین سفر اروپایی‌اش به تهران بازگشت، این شرکا را به دربار دعوت کرد. پیشنهاد شرکای روس راه‌اندازی یک موسسه استقراضی بود که مورد تایید شاه هم قرار گرفت. اما چون بانک شاهنشاهی انگلیسی‌ها زودتر دست به کار شده بود و تمام امور اساسی بانکداری را در امتیازنامه خود گنجانده بود، قرار بر این شد که پولیاکف عهده‌دار کارهایی باشد که در انحصار بانک شاهنشاهی نیست. همچنین برای سرپوش گذاشت بر رقابتش نام بانک را هم «‌انجمن استقراضی ایران‌» گذاشتند. این بانک در سال 1299 به دولت ایران واگذار شد.

بانک سپه از گرد راه رسید

بعد از پایان کار دولت قاجارها و گذر از دوران آشفتگی سیاست داخلی، با نشستن رضا خان بر مسند، اوضاع کمی فرق کرد. برای نجات اقتصاد آن زمان یکسری تصمیماتی گرفته شد. در سال 1304 که هنوز اهمیت موسسات اقتصادی و عوامل بازرگانی در شيون اداری و زندگی اجتماعی ایران محسوس نشده بود، به دستور رضا شاه بانک پهلوی یا بزرگراهک با سرمایه 400 هزار تومان تاسیس شد و بعدها به بانک سپه تغییر نام داد، در اردیبهشت همین سال در خیابان سپه (امام خمینی فعلی) افتتاح شد. موجودی این بانک از سوی صندوق بازنشستگی درجه‌داران قشون تامین شد و به همین دلیل، فعالیت یک سال نخست این بانک به افسران ارتش اختصاص داشت که با پرداخت وام‌های تقسیطی به رفع نیازمندی‌های درجه‌داران ارتش کمک می‌کرد. اما بعدها با اضافه شدن کار و خدمات این بانک مکان آن به اول خیابان باب همایون و حوالی قورخانه منتقل شد.

بانک‌هایی که اثاثیه و جواهرات رهن می‌گرفتند

اما ماجرای تاسیس و افزایش بانک‌ها در ایران، فقط به همین چند بانک محدود نشد. برای مثال در سال 1305 بانک شوروی با سرمایه‌ای حدود 200 میلیون ریال و همزمان شعبه‌ای از بانک انگلیسی عثمانی نیز در ایران شعباتی را راه‌اندازی کردند. همچنین یک سال بعد بازهم به دستور رضا شاه بانک ملی ایران در سال 1306 به تشکیل شد و کار چاپ و نشر اسکناس را عهده‌دار شد. بانک کشاورزی در سال 1311، بانک کارگشایی که وظیفه آن بانک به رهن گرفتن اثاثیه و جواهرات بود در همان سال و بانک رهنی ایران در 1317 با سرمایه 200 میلیون ریال با مشارکت وزارت داریی و بانک ملی از دیگر بانک‌هایی بودند که در پایتخت افتتاح شدند.

220 256

قیمت 40 میلیونی هر متر مسکن در تهران/ آغاز پرداخت وام ودیعه مسکن

قیمت 40 میلیونی هر متر مسکن در تهران/ آغاز پرداخت وام ودیعه مسکن

بر اساس اعلام بانک مرکزی قیمت هر متر مربع واحد مسکونی در پایتخت به متری 39 میلیون و 400 هزار تومان رسیده که رشد ماهانه بیش از 8 درصدی را برای اولین بار در دو سال اخیر تجربه کرد.

MehrNews.com/
وام ضروری 15 میلیونی بازنشستگان چه زمانی پرداخت می شود؟

وام ضروری 15 میلیونی بازنشستگان چه زمانی پرداخت می شود؟

بانک اول - آن دسته از بازنشستگان و وظیفه بگیرانی که در اردیبهشت ماه سال جاری ( 1401 ) برای دریافت وام ضروری ثبت نام...

MosalasOnline.com/
شرایط دریافت وام فوری 500 میلیون تومانی بانک ملت | وام فوری با سود کم و بدون ضامن

شرایط دریافت وام فوری 500 میلیون تومانی بانک ملت | وام فوری با سود...

بانک اول - بانک ملت در جدید ترین طرح تسهیلاتی خود با معرفی طرح شایان تا سقف 500/000/000 تومان بر اساس معدل حساب به...

MosalasOnline.com/
خبر مهم درباره افزایش وام نهضت ملی مسکن/ جزییات تازه...

خبر مهم درباره افزایش وام نهضت ملی مسکن/ جزییات تازه...

مسکنوزیر راه و شهرسازی از ارايه پیشنهاد افزایش وام نهضت ملی مسکن به 700 میلیون تومان به شورای پول و اعتبار خبر داد. وام این طرح در زمان حاضر 450 میلیون تومان است.

KhabarOnline.ir/

گره وام 200 میلیونی مسکن روستایی باز می‌شود؟

نتایج ثبت نام وام ضروری بازنشستگان، مشخص شد

نتایج ثبت نام وام ضروری بازنشستگان، مشخص شد

مدیرکل فرهنگی و اجتماعی صندوق بازنشستگی کشوری از مشخص شدن نتایج ثبت نام اینترنتی وام ضروری 15 میلیون تومانی این صندوق...

EghtesadOnline.com/
پرداخت 3000 میلیارد وام به بازنشستگان کشوری

پرداخت 3000 میلیارد وام به بازنشستگان کشوری

وزیر امور اقتصادی و دارایی از توافق این وزارتخانه با بانک صادرات برای پرداخت 3 هزار میلیارد تومان مجموع وام قرض الحسنه و وام مرابحه به بازنشستگان صندوق کشوری خبر داد.

MehrNews.com/

آخرین وضعیت پرداخت وام فرزندآوری، ازدواج و ودیعه مسکن

پرداخت وام 150 میلیونی به سربازان/ مشمولان چه کسانی هستند؟

پرداخت وام 150 میلیونی به سربازان/ مشمولان چه کسانی هستند؟

بازار مالیتجارت نیوز نوشت: اگرچه سال گذشته مشکلاتی در مسیر پرداخت وام سربازی وجود داشت، اما گویا قرار است امسال این وام پرداخت شود و مبلغ آن هم افزایش پیدا کرده است.

KhabarOnline.ir/
پرداخت وام بازنشستگان تامین اجتماعی آغاز شد

پرداخت وام بازنشستگان تامین اجتماعی آغاز شد

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور استان‌های سازمان تامین‌ اجتماعی از آغاز فرایند پرداخت تسهیلات مالی ویژه بازنشستگان و...

EghtesadOnline.com/
پرداخت وام کمک ودیعه مسکن به زودی عملیاتی می‌شود

پرداخت وام کمک ودیعه مسکن به زودی عملیاتی می‌شود

بانک مرکزی اعلام کرد که با شیوه نامه‌ای که امروز وزارت راه و شهرسازی نهایی می‌کند و به شبکه بانکی ابلاغ می‌شود، پرداخت وام کمک ودیعه مسکن نیز به زودی عملیاتی خواهد شد.

MehrNews.com/

وام ودیعه مسکن بزودی پرداخت می‌شود

ابلاغ بسته تسریع و تسهیل پرداخت وام ازدواج به شبکه بانکی

ابلاغ بسته تسریع و تسهیل پرداخت وام ازدواج به شبکه بانکی

ایلنا: ريیس‌کل بانک مرکزی در راستای مطالبه رییس‌جمهور اعلام کرد: آیین‌نامه‌ تسریع و تسهیل در پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج از «حیث وثایق و تضامین» و تعیین «سقف...

Ilna.ir/
وام مسکن چند؟/ جدیدترین قیمت برای مجردها و متاهل‌ها

وام مسکن چند؟/ جدیدترین قیمت برای مجردها و متاهل‌ها

مسکنایسنا نوشت: قیمت اوراق مسکن در ماه های ابتدایی سال گذشته افزایش و در سال جاری کاهش داشته است. به طوری که هر برگ این اوراق در فروردین سال 1400 حدود 143 هزار و 600 و تسه سال 1401 حدود 133 هزار و 900...

KhabarOnline.ir/
تلاش وزیر راه برای ارزان شدن وام اجاره/ قزاق‌ها با قطار در تهران

تلاش وزیر راه برای ارزان شدن وام اجاره/ قزاق‌ها با قطار در تهران

وام ودیعه مسکن در سال جاری در حالی مسیر پر فراز و نشیب را طی کرد که بعد از سه ماه بالاخره با نرخ سود یارانه ای به مقصد رسید.

MehrNews.com/
هنر آن است که بتوانیم با مردم ناراضی گفت‌وگو کنیم قیمت‌های متفاوت غذای نوزاد/ هزینه خرید سرلاک چقدر است؟ 80 درصد کالاها برای صادرات مشکل دارند/ خبر خوش به صادرکنندگان ثبت تقاضای 68 هزار مگاوات در روز‌های پایانی زمان اوج مصرف اعتراض اعضای کمیسیون انرژی به عملکرد وزارت نفت جزيیات وام 50 میلیون تومانی خبرنگاران/ اختصاص وام لوازم خانگی به زوج‌های تازه رفع ممنوعیت صادرات محصولات طیور به عراق پس از 6 سال سود سنواتی 6.5 میلیون سهامدار واریز شد بابایی کارنامی رییس هیات تحقیق و تفحض از شستا شد پیش بینی بورس دوشنبه 24 مرداد 1401 | برجام ورق بورس را برمیگرداند مجمع کروی 1401 | برنامه شرکت برای افزایش سرمایه چیست؟ برنامه ریشه کنی 5 بیماری مشترک انسان و دام اجرا می شود رستوران‌های معمولی، لاکچری شدند/ فلافل هم دست نیافتنی شد! ده خبر مهم برای بورس فردا دوشنبه 24 مرداد | خبری مهم برای خریداران خودرو از بورس کالا سود سنواتی 6.5 میلیون سهامدار واریز شد اعطای 200 متر زمین و وام به مردم برای ساخت مسکن پرداخت 2500 میلیارد ریال تسهیلات برای توسعه مکانیزاسیون کشاورزی پرفروش‌ترین موبایل‌های بازار چند؟ حباب برنج ایرانی ترکید/ کاهش 15 تا 25 هزار تومانی قیمت برنج فروش ماشین آلات خطوط تولید و صنعتی در مزایده مردادماه پیش بینی قیمت ارز سولانا | وقت خرید سولانا است؟ اخبار مهم کدال یکشنبه 23 مرداد 1401 | خبری مهم برای بورس تهران علل افزایش تورم/ حکمرانی اقتصادی برای کنترل تورم و دستیابی به رشد شکست پروژه آلمان برای جایگزین کردن گاز روسیه با گاز قطر هشدار امداد خودرو سایپا به متقاضیان خدمات امدادی سخنگوی دولت: وضعیت اقتصادی کشور در مسیر اصلاح قرار گرفته است قیمت فیله مرغ به 100 هزار تومان رسید/ افزایش قیمت سینه مرغ + جدول قیمت ببینید | اظهارنظر جنجال‌ساز محمدرضا پهلوی: سیستان ارزش اقتصادی ندارد! پیش بینی قیمت سکه | هشدار به خریداران سکه انتقاد از نحوه توزیع وام ضروری بازنشستگی واردات نفت اتحادیه اروپا از روسیه افزایش یافت روزانه 2 هزار کامیون نفت نیجریه به سرقت می‌رود وام فوری 200 میلیون تومانی بدون ضامن | شرایط دریافت وام فوری با سود کم برای همه رشد 15 درصدی سود خالص "کچاد" طی 3 ماه نخست برای حضور در اربعین در "سماح" ثبت نام کنید انتقاد از نحوه توزیع وام ضروری بازنشستگی/ حرف حساب منتقدان چیست؟ اقتصاد ایران نیازمند بازتعریف اولویت‌هاست خروج سرمایه از کشور به دلیل نبود روند واحد درصدور مجوز ایجاد کسب و کار لیست قیمت خودرو امروز در بازار | ثبات قیمت خودرو امروز در بازار حباب قیمت برنج ایرانی ترکید مشکل آب چهار محال و بختیاری تا فردا برطرف می‌شود شاخص هم‌وزن افت کمتری به نسب شاخص کل ثبت کرد جراحی اقتصادی منجر به قطع عضو نشود! معاون هماهنگی شرکت ملی صنایع مس ایران منصوب شد قیمت این پنیر، 215 هزار تومان ناقابل! همه خودروهای وارداتی و داخلی در بورس کالا عرضه شوند شرایط تجمیع کارت‌های بانکی/ بانک مرکزی موافق تجمیع کارت‌هاست؟ خبرهای جدید از پرداخت سود سهام عدالت تامین خودروهای جایگزین سمند و تیبا با واردات خوردن صبحانه هم لاکچری شد/ قیمت این پنیر 215 هزار تومان ناقابل!