تجارت نیوز: تابستان پارسال بود که حضور دنا در قالب ناوگان پلیس ونزويلا خبرساز شد. چندی بعد تصاویر دیگری در شبکههای اجتماعی منتشر شد که نشان میداد کوییک سایپا نیز به ناوگان پلیس شهر گواکارا در ایالت کارابورا اضافه شده است. بررسی بازار خودرو ونزويلا نشان میدهد که خودروهای دیگر ایرانی مانند تارا و ساینا نیز در این کشور حضور پررنگی دارند و علاوه بر ناوگان نهادهای دولتی، مورد استفاده مردم عادی و تاکسیهای اینترنتی قرار میگیرند، اما مسالهای که بیش از حضور خودروهای ایرانی در کشور ونزويلا مورد توجه قرار میگیرد، مساله قیمت این خودروها است.
بررسی پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش خودرو در کشور ونزويلا نشان میدهد که خودروهای صفر کیلومتر ایرانی بیش از 16 هزار دلار قیمت دارند. برای مثال کوییک S که امروز در بازار ایران با نرخ 520 میلیون تومان خرید و فروش میشود، در بازار ونزويلا حدود 16 هزار دلار قیمت دارد. با فرض اینکه هر دلار 94 هزارتومان است، قیمت کوییک در بازار ونزويلا معادل یک میلیارد و 504 میلیون تومان برآورد میشود.
همچنین دنا دستی با کارکرد پنج هزار و 500 کیلومتر پیمایش و عمر دو ساله در این پلتفرم آنلاین با نرخ حدودی 21 هزار دلار معادل یک میلیارد و 974 میلیون تومان آگهی شده است. حال آن که نمونه صفر کیلومتر و ارتقاءیافته این خودرو در بازار ایران 970 میلیون تومان قیمت میخورد.
نکته قابل توجه در بازار ونزويلا این است که خودرو دنا با اقبال بیشتری نسبت به تارا مواجه است. از همین رو دنا دندهای قیمت بالاتری نسبت به تارا دارد، در حالی که پلتفرم تارا بهروزتر است. بررسی آگهیهای تارا در ونزويلا نشان میدهد که مدل 2023 این خودرو با کارکرد 700 کیلومتر حدود 20 هزار دلار معادل یک میلیارد و 880 میلیون تومان قیمت دارد. در حالی که تارا دستی در بازار ایران با قیمت 970 میلیون تومان خرید و فروش میشود.
همچنین اقلام مصرفی این خودروها نیز قیمت بالایی دارند. برای مثال فیلتر هوای کوییک که در بازار ایران قیمتی کمتر از 200 هزار تومان دارد، در بازار ونزويلا حدود یک میلیون و 400 هزار تومان به فروش میرسد.
علاوه بر اقلام مصرفی، اقلام تزيیناتی خودروهای ایرانی نیز در این بازار قیمت بالایی دارند. برای مثال روکش صندلی کوییک در ونزويلا بیش از 20 میلیون تومان قیمت میخورد.
اما شرایط صنعت خودروسازی ونزويلا هماکنون چگونه است و خودروهای ایرانی از چه مسیری به این کشور وارد میشوند؟
حضور خودروهای ایرانی در ونزويلاحضور خودروهای ایرانی در ونزويلا سابقه چند دههای دارد. در سال 1385 شرکت مشترک «ونیراتو» با سهم 36 درصدی شرکت توسعه صنایع خودرو (ایرانخودرو و سایپا) و 64 درصدی ونزويلا در شهر ماراکای تاسیس شد. اولین محموله خودروهای ساخت مشترک نیز تا سال 1386 تحویل داده شد. فعالیت ونیراتو از سال 1394 تا 1400 متوقف بود تا اینکه در سال 1401 همکاری ایران و ونزويلا از سر گرفته شد.
اولین محمولههای صادراتی به این کشور نمونههای مختلف پراید و سمند بود تا اینکه در دور جدید همکاریها تارا و دنا از ایران خودرو و کوییک و ساینا از سایپا به این کشور وارد شدهاند.
سقوط صنعت خودروسازی ونزويلاصنعت خودروسازی در ونزويلا تاریخچهای طولانی دارد. در دوران رونق نفتی دهه 70 میلادی، تولید سالانه خودروسازان حاضر در ونزويلا به حدود 180 هزار دستگاه در سال 1978 رسید، اما مدت زیادی نگذشت که بحران اقتصادی دهه 1980 و اصلاحات ارزی شدید منجر به سقوط تولید خودرو در این کشور شد؛ به طوری که در سال 1989 میزان تولید به 25٬962 دستگاه کاهش یافت.
حمایتهای دولتی در دوره هوگو چاوز به افزایش مجدد تیراژ تولید انجامید، اما در سال 2007 بار دیگر صنعت خودروسازی ونزويلا با کاهش تولید مواجه شد و تولید خودروسازان را به 172 هزار دستگاه کاهش داد. پس از آن کاهش قیمت نفت و مشکلات اقتصادی دیگر باعث افت دوباره تولید شدند و بدین ترتیب میزان تولید سالانه خودرو در سال 2013 به حدود 72 هزار دستگاه تنزل یافت.
روند این سالها نشان میدهد که صنعت خودروسازی ونزويلا که زمانی قطبی صنعتی در آمریکای لاتین بود، چگونه تحت تاثیر تغییرات اقتصادی و سیاستهای داخلی قرار گرفته است. بسیاری از کارخانههای بزرگ خودروسازی طی دهه اول هزاره دوم میلادی تعطیل شدند یا فعالیت خود را متوقف کردند که این امر خطوط مونتاژ این کشور را با بحران عمیقی مواجه کرد.
تاثیر تحریمها، نرخ ارز و سیاستهای دولتی بر صنعت خودروسازی ونزويلاونزويلا از اوایل دهه اول هزاره دوم میلادی تحت سیاستهای کنترل ارزی بود. دولت چندین بار نظام چندنرخی ارز (با سیستم CADIVI و پس از آنSICAD/SICAD ) را اعمال کرد که این امر منجر به ایجاد مشکلاتی عمیق برای تامین ارز واردات خودرو و قطعات یدکی شد.
در کنار این مسايل، تورم افسارگسیخته و سیاستهای دستوری دولت در تعیین قیمت خودرو، محیط بازار خودرو ونزويلا را بهشدت متلاطم کرد. گزارش رسانههای رسمی ونزويلا حاکی از آن بود که در پنجماهه اول سال 2014 تنها 5٬233 دستگاه خودرو تولید شده بود که این آمار افت 83 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل را نشان میدهد.
همزمانی کمبود عرضه خودرو و مشکلات دسترسی به ارز در آن سالها باعث شد که مردم ونزويلا به خرید خودرو بهعنوان دارایی مطمين ترغیب شوند. علاوه بر مسايل داخلی، تحریمهای بینالمللی آمریکا نیز وضعیت بازار خودرو ونزويلا را پیچیدهتر کردند. تا حدی که واردات قطعات خودرو و تامین ارز برای خودروسازان حاضر در ونزويلا تبدیل به بحران عمیقی شد.
وضعیت کنونی تولید داخلیدر حال حاضر تولید خودرو در ونزويلا نزدیک به صفر است. طبق آمار انجمن خودروسازان ونزويلا، در هشت ماه اول سال 2023 در مجموع 31 دستگاه خودرو در ونزويلا مونتاژ شده است. تمام شرکتهای بزرگ خودروسازی از جمله جنرالموتور و کرایسلر در سالهای اخیر خطوط تولید خود را تعطیل کردهاند.
شرکتهای تویوتا و فورد نیز پس از توقف تولید محلی، تنها به فروش خودروهای وارداتی اکتفا کردند. در حال حاضر تنها چند خط تولید محدود خودروهای سنگین مانند کامیونهای مک و آیوکو و مونتاژ اتوبوس شرکت Encava فعال مانده است. این کارخانهها تا پیش از بروز بحرانهای مذکور، ظرفیت اسمی تولید صدها هزار خودرو داشتند، اما تجهیزات آنها اکنون فرسوده شده و برای بازسازی آنها هیچ سرمایهگذاری جدیدی صورت نگرفته است.
تحلیل بازار خودرو ونزويلابازار خودرو ونزويلا امروز تا حد زیادی به واردات خودروهای خارجی وابسته است. در چند سال اخیر، واردات رسمی خودرو (بهویژه از چین) تا حدی احیا شده است و مدلهای جدید و بهروزی در بازار خودرو این کشور عرضه شدهاند.
با این حال قیمتها همچنان سرسامآور است. بهعنوان مثال مدلهای کامپکت جدید حدود 18 تا 25 هزار دلار و شاسیبلندها و کراساوورهای میانرده بیش از 50 هزار دلار قیمت دارند، رقمی که برای اغلب مردم ونزويلا که درآمد پایینی دارند، غیرقابل دسترسی است.
همچنین تورم بالا خریداران را به سرمایهگذاری در بازار خودرو ترغیب کرده و جایگاه خودرو را از کالایی مصرفی به کالایی سرمایهای تغییر داده است. به همین دلیل مردم گاهی خودرو را به عنوان پوششی برای از بین نرفتن ارزش پسانداز خود خریداری میکنند.
از سوی دیگر گروهی از افراد نزدیک به دولت ونزويلا با قاچاق خودروی لوکس (بهویژه خودروهای آمریکایی) در حال دور زدن تحریمها هستند. به طوری که در یکی از این شبکهها 81 دستگاه خودرو در مبادی صادراتی توقیف شده است.
در عمل محدودیت واردات رسمی و رانت ارزی باعث شده خودروها بسیار کمیاب و حتی قرارداد پیشفروش (با سپردن پول و انتظار چندماهه) به روشهای متداولی برای خرید خودرو بدل شوند. فعالان بازار ونزويلا پیشبینی کردهاند که در سال 2025 تنها حدود 30 هزار دستگاه خودرو فروخته شود که فاصله زیادی با فروش 500 هزار دستگاه در سال 2007 دارد.
مقایسه بازار خودرو ایران با ونزويلاصنعت خودروسازی ایران در مقایسه با ونزويلا بسیار بزرگتر و قدیمیتر است. این صنعت حدود 10 درصد تولید ناخالص داخلی ایران را تشکیل میدهد و تولید آن در سالهای اوج خود به بیش از یک میلیون دستگاه در سال رسیده است. بهعنوان مثال در سال 1390 مجموع تولید خودرو در ایران حدود یک میلیون و 600 هزار دستگاه برآورد میشود.
پس از اعمال تحریمهای بینالمللی تولید ایران نیز با افت چشمگیری مواجه شد و در سال 1392 به زیر 800 هزار دستگاه رسید، اما از آن زمان تلاشهایی برای حفظ و احیای تولید انجام شده است.
تلاش برای احیا صنعت خودروسازی ایران بیشتر بر تیراژ و جوابگویی تقاضای مصرفکنندگان متمرکز بوده است. ایران دو خودروساز بزرگ دولتی (ایرانخودرو و سایپا) با فناوریهای محدود دارد، به صورتی که مدلهای پرتیراژ آن بر پایه پلتفرمهای قدیمی طراحی شدهاند.
در سالهای گذشته دولت ایران حمایتهای زیادی از صنعت خودروسازی خود کرده است. حمایتهایی که گاه با مناقشات زیادی همراه بودهاند. دولت ایران طی سالهای گذشته به رغم مشکلات ارزی، برخی محدودیتهای واردات خودرو را برداشته و حتی واردات خودروهای کارکرده را مجاز اعلام کرده است.
در مجموع با وجود تحریمهای همزمان هر دو کشور، خودروسازی ایران توانسته با حجم بالای تولید به کار خود ادامه دهد. تولیدی که گرچه به دلیل عقبماندگی فناوری با مناقشاتی همراه بوده، اما عملکرد بهتری را نسبت به ونزويلا به ثبت رسانده است.
