برترینها: روز گذشته در جریان حملات اسرايیل، مجتمع پتروشیمی کارون ماهشهر مورد اصابت قرار گرفت. موردی که البته شاید خیلی مورد توجه قرار نگرفت؛ حتی ادعایی مضحک هم درباره وجود زیرساختهای مرتبط با صنایع نظامی و موشکی در این مجتمع مطرح شد که بیاساس است. اما بد نیست مروری بر فعالیتهای اصلی این مجتمع مهم در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر داشته باشیم که از شریانهای اصلی اقتصاد ایران است.
اهمیت پتروشیمی کارون در کجاست؟یک پژوهشگر محیط زیست درباره اهمیت پتروشیمی ماهشهر مینویسد: مجموعههای پتروشیمی در ماهشهر، بار دوم است که مورد بمباران قرار میگیرند. بار نخست پتروشیمیهای فجر انرژی (فازهای 1 و 2) در اصطلاح «یوتیلیتی» بودند؛ یعنی تامینکننده اصلی برق، آب و بخار پاک برای بسیاری از واحدهای پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر. با هدف قرار دادن این دو فاز، در واقع تمام منطقه ویژه اقتصادی به صورت موقت غیرفعال شد، بدون اینکه لزوما زیرساختهای اصلی هر واحد مستقیما منهدم شوند.
اما در مورد پتروشیمی کارون در منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر که در مساحتی معادل 34 هکتار مستقر است و در سال 1380 تاسیس شده وضعیت متفاوت است.
پتروشیمی کارون اولین تولیدکننده ایزوسیاناتها در خاورمیانه است. این شرکت نخست با سرمایهگذاری مشترک ایران، سويد و آلمان تاسیس شد.
این شرکت با تولید سالانه 40 هزار تن، تنها تولیدکننده MDI در کشور است. MDI در طیف گستردهای از صنایع خانگی، ساختمانی و خودروسازی کاربرد دارد. به نظر میرسد شوک تازهای در انتظار بازار لوازم خانگی و خودرو باشد.
آنچه ماهشهر را از لحاظ زیستمحیطی به موردی خاص تبدیل میکند ترکیب سه عامل است: تراکم غیرمعمول تاسیسات شیمیایی با مواد بسیار سمی (از جمله MDI و ایزوسیاناتها)، مجاورت مستقیم با خورهای خلیج فارس، و پیشینه آلودگی مزمن پیش از بمباران. این سه عامل روی هم به معنای آن است که ارزیابی خسارت واقعی شاید سالها به طول بیانجامید.
بخش دیگری از محصولات پتروشیمی از بین رفتروزنامه توسعه ایرانی در گزارشی که پیرامون حمله به پتروشیمی کارون منتشر کرده به نقل از عضو کمیسیون انرژی مجلس دهم مینویسد: در جنگ 40 روزه نیز حملاتی به صنعت پتروشیمی ما صورت گرفت که مشکلاتی هم برای این صنعت به وجود آورد. از جمله این آسیبها، کاهش تولید برخی محصولات یا از بین رفتن محصولاتی بود که میتوانست مواد اولیه بسیاری از صنایع و کالاهای نهایی دیگر باشد.
هدایتالله خادمی افزود: در بمباران جدیدی هم که صبح دوشنبه اتفاق افتاد، بخش دیگری از محصولات پتروشیمی از بین رفت که در زمینههای مختلفی کاربرد داشتند. این محصولات در تولید کالاهای مختلف، از تشک گرفته تا دیگر محصولات لوازم خانگی و حتی مصالح ساختمانی، به صورت مواد اولیه کاربرد داشتند. او تصریح کرد: بنابراین با حملات جدید، نقصهای بیشتری در زنجیره تولیدات بعدی و زیرمجموعههای دیگر ایجاد میشود.
وی در پایان گفت: هم قیمت محصولات خود پتروشیمیها افزایش پیدا میکند هم آثار قیمتی خود را در دیگر زمینهها و صنایع مختلف نشان خواهد داد. برای مثال آسیب به فولاد، اثر قیمتی خود را در صنعت ساختمان و دیگر صنایع نشان داد. بنابراین اکنون علاوه بر افزایش مجدد در قیمت محصولات صنعت پتروشیمی، شاهد گرانی مجدد در بازارهای دیگر، مانند محصولات لوازم خانگی خواهیم بود.
آفت مدیران رانتی در پسافاجعه!ريیس هیات مدیره انجمن شرکتهای حفاری و خدمات فنی ایران درباره امکان بازسازی آسیبهای وارد شده در کوتاهمدت، بیان کرد: اینکه آیا امکان بازسازی این خرابیها در این شرایط و ظرف مدت کوتاه امکانپذیر باشد یا نه، به عوامل مختلفی بستگی دارد اما باید توجه داشت که دشمن به کدام واحدها حمله کرده است ولی به صورت کلی، وقتی دشمن حمله میکند حتما مهمترین بخشها را مورد هدف خود قرار میدهد. با توجه به تحریمها در خصوص تامین لوازم و تجهیزات مورد نیاز بازسازی پتروشیمیها با مشکل مواجهیم. تهیه منابع مالی، انتقال ارز و موارد اینچنین نیز مشکلاتی است که بازسازیها را به عقب میاندازد یا اگر هم در کوتاهمدت بازسازی شود، با کیفیت پایینی روبهرو خواهیم شد؛ در ضمن، حمله مجدد روند بازسازیها را با تاخیر مواجه خواهد کرد.
و نکته به شدت قابل تامل خادمی در پایان: مدیرانی که این روزها سرنوشت صنعت پتروشیمی و صنایع مهم کشور را به دست گرفتهاند، مدیرانی نیستند که تجربه کافی داشته باشند، آموزشهای لازم را دیده و پله پله به مقام مدیریتی رسیده باشند. حضور این مدیران رانتی از مهمترین موانع بازسازی کارآمد خرابیهای صنعت پتروشیمی است. برخی از مدیران فعلی سابقا در پستهای بیارتباطی مانند حوزههای مدیریتی جهاد کشاورزی، حضور داشتند و با بعضی از مسايل، مانند رانت به مدیریت صنعت پتروشیمی رسیدهاند. به اعتقاد او، حضور این مدیران یکی دیگر از موانع بازسازی کارآمد خرابیهای صنعت پتروشیمی است.
