ریشه های ناکامی در بورس انرژی

ریشه های ناکامی در بورس انرژی

وجود بازار رقابتی، عرضه انرژی الکتریکی موردنیاز جوامع بشری را به شکلی کارآتر میسر می‌سازد، زیرا در بازار رقابتی، شرکت‌های تولیدکننده انرژی الکتریکی سعی می‌کنند سهم...

به گزارش اقتصادآنلاین، علی نقوی مدیرعامل بورس انرژی در دنیای اقتصاد نوشت: هم‌راستا با این حرکت، جست‌وجو برای یافتن روش‌های بهتر تولید انرژی الکتریکی و دستیابی به فناوری برتر و کارآتر برای تولید آن به‌ ضرورتی بدل می‌شود که به نوبه خود، نیروی محرکه‌ای برای شکوفایی فعالیت‌های تحقیق و توسعه و ایجاد منابع جدید برای تامین این دست از نیازها خواهد شد. مروری بر تجربه کشورهای مختلف حاکی از اهتمام به راه‌اندازی بازار برق در قالب بورس‌های انرژی است.

به‌دنبال تصویب قانون جدید انرژی کشور نروژ در سال 1991، بازار برق این کشور تشکیل شد که بعدها با پیوستن تدریجی سويد، فنلاند، دانمارک و برخی ایالات شمالی آلمان، به بازار NordPool فعلی تبدیل شد که از معتبرترین و بزرگ‌ترین بازارهای برق در دنیاست.

در اتحادیه بورس‌های برق اروپا (Europex)، 29 بورس از کشورهای مختلفی چون هلند، انگلستان، آلمان، لهستان، اسلوونی، ایتالیا و...، عضویت دارند. در آسیا نیز کشورهایی چون ژاپن، هند، ترکیه و سنگاپور اقدام به راه‌اندازی بازار برق کرده و در سال 2019 بیش از 40 درصد معاملات برق ترکیه در بورس انرژی این کشور انجام شده است.

بازار برق بورس انرژی ایران نیز همزمان با آغاز معاملات حامل‌های انرژی در بورس انرژی ایران، از اسفند ماه 1391 به‌منظور فراهم آوردن فضای رقابتی جهت کشف قیمت منصفانه کالای برق شروع به فعالیت کرد و از همان ابتدا معاملات برق در این بورس به‌طور پیوسته و مستمر در حال انجام بوده است. با توجه به نقش و اهمیت کالای برق در این بورس و به‌منظور جلب مشارکت حداکثری فعالان این حوزه بازارهای متعددی در این بورس به‌منظور معامله کالای برق و اوراق‌بهادار مرتبط با آن طراحی شده است که از جمله آنها می‌توان به بازار قراردادهای سلف موازی استاندارد برق شرکت‌های توزیع نیروی برق (بازار عمده‌فروشی)، بازار سلف موازی استاندارد برق مصرف‌کنندگان بزرگ برق (بازار خرده‌فروشی)، بازار فیزیکی کالای برق، اوراق سلف موازی استاندارد با سررسید یک‌سال و بیشتر، بازار گواهی‌های سرمایه‌گذاری صندوق سرمایه‌گذاری پروژه و بازار اوراق گواهی ظرفیت اشاره کرد. تنوع این بازارها و فراهم آوردن بستر مشارکت فعالان حوزه برق در این بورس سبب حضور 38 عرضه‌کننده خصوصی، 36 عرضه‌کننده دولتی، 39 شرکت توزیع نیروی برق، 393 مصرف‌کننده بزرگ برق و 36 شرکت خرده‌فروشی برق شده است.

حجم کل معاملات برق در کشور بین سال‌های 92 تا پایان سال 1399 بالغ بر 2298 میلیارد کیلووات ساعت بوده است که سهم بورس انرژی از این معاملات 72 میلیارد کیلووات ساعت بوده که حدود 3 درصد کل معاملات را به خود اختصاص می‌دهد. طی سال‌های فعالیت این بورس به‌رغم تلاش‌های فراوان جهت توسعه و تعمیق این بازار، این سهم همچنان کم است که عمده‌ترین چالش‌های آن عبارتند از: ساختار دولتی حاکم بر صنعت برق؛ نظام تعرفه‌ای حاکم بر بخش برق و عدم‌کشف صحیح قیمت برق با استفاده از سازوکار مبتنی بر بازار؛ تشویق مصرف‌کنندگان بزرگ برق به استفاده از ساختارهای غیرشفاف خارج از بورس؛ عدم‌تامین منابع مالی جهت انجام معاملات برق در بازار عمده‌فروشی بورس انرژی ایران و عدم‌اجرای قوانین و مقررات وضع شده در راستای توسعه بازار برق بورس انرژی ایران.

ساختار دولتی حاکم بر صنعت برق یکی از چالش‌های موجود در زمینه توسعه بازار برق بورس انرژی ایران است؛ به‌نحوی‌که درحال‌حاضر بیش از 90 درصد از معاملات برق در بازار عمده‌فروشی شرکت مدیریت شبکه برق ایران که ساختار دولتی بر آن حاکم است، صورت می‌پذیرد و در کنار این موضوع، شرکت‌های توزیع نیروی برق به عنوان یکی از مشارکت‌کنندگان اصلی در بازار برق به‌رغم ساختار خصوصی خود کماکان به صورت دولتی (بودجه‌ریزی دولتی) مدیریت می‌شوند و این موضوع سبب شده تصدی‌گری دولت در بخش قیمت‌گذاری کالای برق افزایش پیدا کند.

نظام تعرفه‌ای حاکم بر بخش برق و عدم‌کشف صحیح قیمت برق با استفاده از سازوکار مبتنی بر بازار، چالش دیگر حاکم در این بخش است. متاسفانه به‌علت تاکید بر ساختار دولتی حاکم بر بخش برق و همچنین عدم‌اصلاح ساختار نظام پرداخت یارانه در بخش برق، شاخص قیمت تولید‌کننده (مبلغ دریافت شده توسط تولید‌کننده از خریدار) با وجود نوسانات بااهمیت در نرخ ارز طی دهه گذشته نه‌تنها افزایش نداشته است، بلکه با کاهش همراه بوده است. این موضوع علاوه بر در معرض ریسک قراردادن صنعت برق از نظر جذب سرمایه‌گذار به‌منظور انجام طرح‌های توسعه‌ای جهت پوشش تقاضای برق سبب هدر رفت منابع موجود نیز شده است. در واقع روند قیمت فروش برق در مقایسه با تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها در کشور هماهنگی ندارد. عدم‌اصلاح قیمت برق متناسب با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها سبب شده هزینه‌های وزارت نیرو افزایش یافته و درآمد دریافتی ناشی از فروش برق تغییری نداشته باشد. این امر سبب افزایش بدهی‌های وزارت نیرو به بخش‌خصوصی شده است که اثر آن در کاهش برنامه‌های توسعه‌ای و تعمیر زیرساخت‌های موجود تولید برق قابل مشاهده است.

تشویق مصرف‌کنندگان بزرگ برق به استفاده از ساختارهای غیرشفاف خارج از بورس، موضوع دیگری است که به چالش‌های این بخش دامن زده است. در قوانین بالادستی، وزارت نیرو موظف به تعیین قیمت خرید برق با توجه به سازوکار بورس شده و هدف قانون‌گذار از تعیین قیمت از طریق سازوکار بورس استفاده از مزایای معامله در بورس برای طرفین و مهم‌تر از همه شفافیت حاصل از معامله در بورس و کشف نرخ بوده است، این در حالی است که با تسهیل شرایط معاملات مصرف‌کنندگان بزرگ برق از طریق قراردادهای دوجانبه خارج از بورس (از جمله راحت‌تر بودن تخصیص ظرفیت به نیروگاه‌ها و نبود کارمزد معاملات) شرایطی به‌وجود آمده است که مصرف‌کنندگان بزرگ برق تمایل زیادی به استفاده از بسترهای شفاف بورس انرژی ایران به‌منظور معاملات کالای برق ندارند.

معضل بعدی در این بخش به عدم‌تامین منابع مالی برای انجام معاملات برق در بازار عمده‌فروشی بورس انرژی ایران بازمی‌گردد. این درحالی است که در سال 1394 سهم معاملات برق در بورس انرژی ایران به 7 درصد رسید که این موضوع ناشی از برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته توسط شرکت توانیر به‌منظور تامین اعتبار شرکت‌های توزیع نیروی برق جهت خرید برق از این بازار بود که متاسفانه پس از آن، این اقدام تداوم نیافت و در سال‌های بعد به‌علت کاهش تامین اعتبار شرکت‌های توزیع نیروی برق، حجم و ارزش معاملات آن در بورس انرژی ایران کاهش چشمگیری پیدا کرد. به‌رغم مکاتبات متعدد و پیگیری‌های فراوان، تاریخ آخرین اعتبار تخصیصی در این خصوص مربوط به هجدهم دی ماه سال 97 بوده است.

از دیگر مشکلات اساسی در زمینه عدم‌توسعه بازار برق بورس انرژی ایران به اجرا نشدن صحیح قوانین و مقررات بالادستی در این زمینه بازمی‌گردد. در راستای پویا‌سازی صنعت برق، مشارکت بیشتر بخش‌خصوصی در این بخش و همچنین تامین بخش اعظم برق مصرفی کشور از طریق بورس انرژی قوانین و مقررات متعددی تصویب و ابلاغ شده که اهم این قوانین عبارتند از: ماده 18 قانون «توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون‌اساسی» مصوب مجلس شورای اسلامی مورخ 25/ 9/ 1388؛ بند 12 مصوبات هیات محترم وزیران مورخ 19/ 5/ 93، بند «ج» ماده قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوب مورخ 15/ 10/ 1388 مجلس شورای اسلامی، بند ح ماده 4 و بند (ب) ماده 44 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران (مصوب 14/ 12/ 1395 مجلس شورای اسلامی)، تبصره یک ماده 13 قانون خروج غیرتورمی از رکود مصوب 01/ 2/ 94 مجلس شورای اسلامی، بند 5 ماده 7 دستورالعمل بند «و» ماده 133 قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه، مصوبه شماره 82357/ ت 57467 هـ مورخ 20/ 7/ 99 هیات محترم وزیران

اما به‌رغم مصوبات قانونی فوق، بسیاری از این مقررات به درستی اجرا نشده‌اند یا با تفاسیر متفاوتی که از سوی مجریان قانون بیان شده است از هدف اصلی قانون‌گذار دور شده‌اند.

با توجه به موارد طرح شده، پیشنهادهای زیر برای توسعه بازار برق می‌تواند مدنظر قرار گیرد: اجرای قوانین و مقررات بالادستی طبق نص صریح قوانین و عدم‌تفسیر به رای آنها؛ خروج مصرف‌کنندگان بالای دو مگاوات از نظام قیمت‌گذاری و الزام این دسته از مشترکان به تامین برق صرفا از طریق ابزارهای بورسی همچون بورس انرژی ایران؛ ارايه سازوکاری به‌منظور شفافیت و فرموله کردن کلیه پارامترهای اثرگذار بر قیمت برق نظیر حق ترانزیت و حق بهره‌برداری با مشارکت ذی‌نفعان؛ ارايه زمان‌بندی منظم جهت تزریق نقدینگی به شرکت‌های توزیع نیروی برق به‌منظور خرید برق از طریق بورس انرژی ایران و تعهد به انجام آن توسط توانیر؛ جلوگیری از انعقاد قراردادهای دوجانبه خارج از بورس در اجرای مصوبه شماره 82357/ ت57467ه هیات محترم وزیران؛ حضور نیروگاه‌های تولید پراکنده و نیروگاه‌های تجدیدپذیر در بورس انرژی ایران و شکل‌گیری بازار محلی برای این تولیدکنندگان؛ انجام صادرات برق وزارت نیرو طبق مکانیزم بورس و اجازه صادرات به نیروگاه‌های بخش‌خصوصی از طریق رینگ صادراتی بورس انرژی مشروط به تامین خوراک از مکانیزم بورس و با قیمت رقابتی و رعایت پایداری شبکه؛ ارايه تضامین لازم و معتبر از سوی توانیر و شرکت‌های توزیع برای انجام معاملات غیرنقد از طریق مکانیزم بورس؛ فروش برق به استخراج‌کنندگان رمزارزها طبق مکانیزم بورس، توسط بخش‌خصوصی و خروج دولت از این بازار.

local_offerبرچسب‌ها:
بورس انرژی ایران مرجع قیمت گذاری بنزین در منطقه

بورس انرژی ایران مرجع قیمت گذاری بنزین در منطقه

بورس انرژی ایران مرجع قیمت گذاری بنزین در منطقه

BourseNews.ir/
بورس انرژی؛ میان بر اصلاح قیمت گذاری برق

بورس انرژی؛ میان بر اصلاح قیمت گذاری برق

برون‌رفت صنعت برق از مشکلات حاضر در گرو اصلاح قیمت برق و استفاده از سازوکارهای شفاف بازار سرمایه برای کشف قیمت واقعی برق جهت ارايه سیگنال‌های قیمتی مناسب به...

EghtesadOnline.com/
بازار برق بورس انرژی توسعه می‌یابد

بازار برق بورس انرژی توسعه می‌یابد

بورستهران ایرنا - مدیرعامل بورس انرژی گفت: انتظار می‌رود وزرات نیرو و شرکت توانیر در زمینه توسعه بازار برق بورس انرژی فعالیت‌های منظم، دقیق و کامل‌تری داشته باشند و از بورس و تعهدات قانونی که در مقررا...

Irna.ir/
رقابت داغ برای خرید بنزین در بورس انرژی

رقابت داغ برای خرید بنزین در بورس انرژی

مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به رقابت بر سر خرید بنزین در رینگ صادراتی این بورس گفت: دلیل اصلی فروش کامل محموله آن هم با رشد 27 درصدی قیمت نسبت به قیمت پایه،...

EghtesadOnline.com/
نخستین معامله زغال سنگ شرکت پروده طبس در بورس انرژی ثبت شد

نخستین معامله زغال سنگ شرکت پروده طبس در بورس انرژی ثبت شد

روز گذشته (22 فروردین ماه)، بورس انرژی نخستین معامله زغال سنگ شرکت زغال سنگ پروده طبس را تجربه کرد.

EghtesadOnline.com/
متانول پتروشیمی شیراز مهمان بورس انرژی

متانول پتروشیمی شیراز مهمان بورس انرژی

نفتای سبک و نفتای سنگین شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران و نفتای کامل پالایش نفت لاوان در رینگ بین الملل بازار فیزیکی بورس انرژی عرضه خواهد شد.

BourseNews.ir/

بورس انرژی میزبان عرضه 90 هزار کیلووات ساعت برق

ظرفیت‌ های بورس انرژی در پیشبرد اهداف اقتصادی مناطق آزاد

ظرفیت‌ های بورس انرژی در پیشبرد اهداف اقتصادی مناطق آزاد

تفاهم‌نامه همکاری مشترک بین شرکت بورس انرژی ایران و دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد تجاری- صنعتی و ویژه اقتصادی با هدف بهره‌برداری از ظرفیت و فرصت‌های مشترک منعقد شد.

EghtesadOnline.com/
قیمت سکه در بازار امروز سهام عدالت نیم میلیونی در نزدیکی 12 میلیون تومانی بورس در هفته دوم مرداد چگونه گذشت؟ / شاخص کل یک پله رشد کرد روی خوش بورس به سهامداران در هفته دوم مردادماه سیمان 40 هزار تومانی کجاست؟ سهام فملی | سیگنال خرید در فملی صادر شد؟ سودسازی مستمر بانک اقتصاد نوین/ تراز 4 ماهه این بانک به هزار میلیارد تومان نزدیک شد "سیستم" آماده پرداخت سود می شود قیمت دلار و یورو اعلام شد/ نرخ ارز صرافی ملی امروز 1400/5/14 از مجمع گشان چه خبر؟ | تصمیم گیری برای افزایش سرمایه در سه ماه آینده تکرار یک اتفاق مثبت در بازار بورس سکه چه واکنشی به تحلیف ريیس‌جمهور نشان می‌دهد؟ "قجام" تعداد 700 هزار سهم "قیستو" را فروخت پتروشیمی شیراز و رشد سودسازی بیش از 50درصدی برای هر سهم زمان افزایش سرمایه "درهآور" تا نیمه شهریورماه تمدید شد افزایش نرخ موتور‌های "خموتور" به میزان 32 درصد "دلقما" نرخ 8 قلم دارو را گران کرد برگزاری مزایده "وآتی"برای تسویه مطالبات مسکن ارزان می‌شود؟ چراغ سبز بورس منطقه‌ای مازندران به سرمایه‌گذاران اعلام نرخنامه تعمیرکاران خودرو در سال 1400 + جدول "گندله" گران‌ترین محصول "کگهر" در تیرماه کشنده‌های سیبا موتور به بزرگترین شرکت توزیع کننده گاز مایع کشور کلیدسپاری شد "دتماد" پروژه طراحی و اصلاح GMP را افتتاح کرد کاهش نسبی مصرف برنج در دو ماه اخیر پرورش اندام‌ کاران بورس در حوالی تابلو آیا کشاورزان ایران را خشکاندند؟/ چرا شمال ایران هلند نشد؟ آمار واردات قطعات آسانسور به کشور حراج ویژه خودرو ملی! / آغاز ثبت‌نام یارانه خودرو از امروز پیش‌بینی قیمت دلار امروز 14 مرداد + آخرین قیمت دلار قیمت خودرو امروز 14 مرداد / افزایش قیمت خودرو دلایل رشد شاخص طی روز‌های اخیر قیمت پیشنهادی آپارتمان‌های 100متر به بالا عقب‌نشینی آمازون از امحای کالاهای مرجوعی کف بازار خبری از سیمان 40هزار تومانی نیست مصرف اکسیژن در پیک پنجم کرونا 4 برابر شد کاهش قیمت مسکن در کرج / کدام مناطق بیش‌ترین کاهش قیمت را داشتند؟ سهام عدالت امروز 13 مرداد چقدر شد؟ عرضه اولیه یک نماد تا پایان مرداد | سیمانی هایی که از این عرضه اولیه نفع می برند، کدامند؟ قیمت سکه گرمی به 2200000 تومان رسید / قیمت دلار و یورو امروز 1400/5/13 بیستمین فروش فوق‌العاده ایران‌خودرو از فردا واردات گوشی ممنوع نیست، گران نکنید! پیش‌بینی قیمت طلا فردا 14 مرداد / بازار طلا درگیر هیجانات آغاز پرداخت پول به تولیدکنندگان محتوا در یوتیوب لبنان دارو و سوخت از ایران وارد می‌کند مدعی شفافیت، تو زرد از آب درآمد تحلیل تحولات بازار ایران با تاکید بر کرونا و تحریم پیش‌بینی کارشناسان بورس از بازار تا پایان سال/ بازدهی 50 درصدی بورس امکان پذیر است؟ عرضه خودرو به بازار محدود شد فعالیت مجدد گوگل در عرصه تبلیغات ارزهای دیجیتالی

در حال بارگیری...